فهرست


ریخت‌شناسی :

بخش‌های گل

یک گل، از چهار قسمت که به بالای یک ساقه کوتاه وصل شده‌اند، تشکیل شده‌ هست.
هر کدام از این بخش‌ها در یک حلقه از حفره گل گیاه قرار گرفته‌اند. چهار حلقه اصلی (با شروع از پایه گل یا پایین‌ترین گره و حرکت به سمت بالا) به شرح زیر است:

بخش‌های گیاهی گل

در مجموع کاسه گل و جام گل را تشکیل می‌دهند.

  • کاسبرگها:مجموعاً کاسهٔ گل گفته می‌شوند. کاسبرگ‌ها دارای ساختمانی تقریباً مشابه برگ‌ها می‌باشند و به‌عنوان پوششی از تبخیر سریع جلوگیری کرده و از قسمت‌های داخلی‌تر گل محافظت می‌کنند. رنگ اغلب کاسبرگ‌ها سبز هست ولی در بعضی قهوه‌ای و فلس‌مانند هست و در برخی دیگر ممكن است رنگی باشد. به مجموعهٔ کاسبرگ‌ها و گلبرگ‌ها پریانت یا گلپوش گفته می‌شود.
  • گلبرگها: مجموعاً جام‌گل گفته می‌شوند. آن‌ها با رنگ‌های دلربا خود حشرات را به غدد شهد که در قاعده یا نزدیک قاعده‌شان وجود دارد، جلب می‌کنند. حشرات باعث حمل گرده می‌شوند و بدین ترتیب در عمل گرده‌افشانی یا انتقال گرده از پرچم به کلاله نقش مهمی را ایفا می‌کنند.
بخش‌های تولید مثلی
  • پرچم‌ها: مجموعاً اندروسیوم نامیده می‌شوند. هر پرچم از یک بساک یا قسمت حامل گرده و یک میله یا پایه تشکیل می‌گردد. غالباً گرده‌های آزادشده به وسیلهٔ بساک با بزرگ نمایی به صورت کُره‌های زرد بسیار کوچک به نظر می‌رسند. گرده بنا به عادت توسط حشرات یا باد به کلاله حمل می‌گردد. پرچم‌ها اندام‌های نر گل هستند.
  • مادگی: حلقه درونی گل، متشکل از یک یا تعدادي بخش به نام برچه. برچه یا تعدادي برچه چسبیده به هم به شکل یک ساختار توخالی می باشند که تخمدان نامیده می‌شود که تخمک را درون خود تولید می‌کنند. تخمک‌ها مگااسپورانژیا می باشند و با روش میوز مگااسپور تولید می‌کنند که گامتوفیت ماده هست و منجر به سلول‌های تخم می‌شود. مادگی یک گل با اصطلاحات جایگزین در جایی که ساختارش را در حلقه درونی گل می‌بینید توصیف می‌شود (متشکل از یک تخمدان، خامه و کلاله). مادگی از یک یا تعدادي برچه که به هم وصل می باشند تشکیل شده‌ هست.
    بخش چسبناک بالای مادگی، کلاله، گیرنده گرده می‌باشد. از یک تخمدان قاعده‌ای، یک خامهٔ میانی، و یک کلاله انتهایی تشکیل می‌شود. تخمدان محتوی تخمکهاست که توسط پوشش احاطه شده‌است و بعد از لقاح به صورت بذر رشد می‌یابد. کلاله یک جمع‌آوری‌کنندهٔ گرده هست و خامه در زیر آن گذرگاهی هست که گرده را به سمت تخمک هدایت می‌کند. مادگی اندامی ماده هست.
    ارتباط بین مادگی و حفره گل هیپوجینوس (در زیر تخمدان بالایی)، پریجینوس (اطراف تخمدان بالایی) یا اپی جینوس (بالاتر از تخمدان تحتانی) توصیف می‌شود.

ساختار گل

اگرچه ترتیب توصیف بالا "معمولاً " در نظر گرفته می‌شود، گونه‌های گیاهی تنوع گسترده‌ای از ساختار گل را نشان می‌دهند. این تغییرات در تکامل گیاهان گلدار دارای اهمیت می باشند و به صورت گسترده توسط گیاه شناسان برای ایجاد ارتباط بین گونه‌های گوناگون گیاهی بکاربرده می‌شوند. چهار بخش اصلی گل بنا به عادت بر اساس مكان قرارگیری خود در حفره گل تعریف می‌شوند نه بر اساس عملکرد خود. بعضی از گل‌ها فاقد برخی از قسمت‌ها می باشند یا بعضی قسمت‌ها ممكن است برای عملکرد دیگری تغییر یافته باشند یا شبیه بخش دیگری که بنا به عادت وجود دارد دیده شوند. در بعضی خانواده‌ها، مثل آلالگان، گلبرگ‌ها تا حد زیادی کوچک شده و در بعضی گونه‌ها کاسبرگ‌ها رنگی بوده و شبیه گلبرگ هستند. گل‌های دیگر پرچم‌های تغییر یافته دارند که شبیه گلبرگ هستند، گل صدتومانی و گل‌های رز پرچم‌های گلبرگی شکل دارند. گل‌ها تغییرات بزرگی را نشان می‌دهند و دانشمندان گیاه‌شناسی این تغییرات را به روش‌های سیستماتیک برای شناسایی و تشخیص گونه‌ها توصیف می‌کنند.

اصطلاحات خاصی برای توصیف گل‌ها و بخش‌های آن‌ها بکاربرده می‌شود. بسیاری از بخش‌های گل‌ها با یکدیگر ترکیب شده‌اند، منشأ بخش‌های ترکیبی، از همان حلقه گل مادرزادی هستند، در حالیکه منشأ بخش‌های ترکیبی از حلقه‌های گوناگون ماحصل بخش‌هایی هست که ترکیبشان آزادانه نبوده‌ هست.
گلبرگ‌های ترکیب شده که داخل یک لوله یا حلقه به نام یک بخش جدا می‌شوند، هم برگی نامیده می‌شوند (گلبرگ پیوسته نیز می‌نامند). گلبرگ‌های ترکیبی قسمت‌های متمایزی دارند: پایه استوانه‌ای، شکل لوله است، منطقه پهن آن شکل گلو و منطقه شعله‌ور بیرونی، شاخه شکل هست.
گل هم برگی با تقارن دو طرفه، با لب بالایی و پایینی دو لبی نامیده می‌شود (bilabiate). گل‌های با گلبرگ‌های ترکیبی یا کاسبرگ‌ها جام گل یا کاسه گل به شکل‌های مختلفی دارند، از جمله: زنگی شکل، قیفی شکل، لوله‌ای، زنگوله‌ای، سینی شکل یا چرخشی.

اشاره به «همجوشی» که بنا به عادت انجام می‌شود، سؤال‌برانگیز هست چرا که حداقل فرایندهای انجام شده ممكن است غیر همجوشی باشند. به نام مثال، علاوه بر این رشد اضافی در یا زیر پایه پری موردیا، زائده‌های گل، مانند کاسبرگ‌ها، گلبرگ‌ها، پرچم‌ها و برچه‌ها که به یک پایه مشترک هدایت می‌شوند نتیجه همجوشی نیستند.

بیشتر گل‌ها تقارن دارند. هنگامی که پوشش گل از محور مرکزی از هر نقطه به دو قسمت تقسیم شود، نیمه متقارن به وجود می‌آید و تشکیل یک تقارن شعاعی می‌دهد. این گل‌ها نیز به نام اکتینومورف یا متقارن شناخته می‌شوند، به نام مثال، رز و تریلیوم. وقتی گل‌ها به دو نیمه تقسیم شوند و تنها یک خط باشد که نیمه متقارن ایجاد کند، این گل‌ها را بی‌قاعده یا متقارن الطرفین می‌نامند، مثل گل میمون یا اغلب ارکیده‌ها. گل‌ها ممكن است به‌طور مستقیم از پایه خود به گیاه وصل شوند (بی ساقه _ ساقه حمایت‌کننده یا ساقه خیلی کوچک شده یا بدون ساقه). ساقه یا ساقه زیرین یک گل، دمگل یا پدانکل نامیده می‌شود. چنانچه یک دمگل از گل‌های زیادی حمایت کند، ساقه‌های وصل به هر گل که به محور اصلی وصل می‌شوند ساقه کوچک یا پایک نامیده می‌شوند. راس اشکال ساقه گل که تورم انتهایی دارد جام گل یا تاروس نامیده می‌شود.

گل آذین

گونه‌هایی که بیشتر از یک گل در یک محور دارند، خوشه جمعی گل یا گل آذین می‌نامند. بعضی از گل آذین‌ها از ترکیب تعداد زیادی گل‌های کوچک تشکیل شده‌اند که در کنار هم به شکل تنها یک گل دیده می‌شوند. مثال متداول، تعداد زیادی از اعضای دسته بزرگ کامپوزیت‌ها (آستراسه آ) هستند. گل آفتابگردان، برای مثال، یک گل نیست ولي سر گل _ گل آذین متشکل از گل‌های متعدد (یا گلچه) است. گل آذین ممكن است حاوی ساقه‌های تخصص یافته و برگ‌های تغییر شکل یافته باشد که به نام برگک شناخته می‌شوند.

نمودار گل و فرمول گل

فرمول گل راهی برای نشان دادن قسمت‌های گوناگون گل با بکاربرده از اصطلاحات خاص است، شماره‌ها و سمبل‌ها، اطلاعات قابل توجهی را در یک فرم فشرده ارائه می‌دهند. می‌تواند یک آرایه (taxon) باشد، بنا به عادت محدوده‌ای از تعداد عضوهای گوناگون یا گونه‌های خاص را ارائه می‌دهد. فرمول گل در اوایل قرن ۱۹ گسترش یافته‌است و بکاربرده از آن در طول زمان کاهش یافته‌ هست.
پرنر و همکارانش (۲۰۱۰) مدل‌های موجود را برای گسترش توان توصیفی آن فرمول‌ها ابداع کرده‌اند. قالب فرمول گل در نقاط گوناگون جهان متفاوت است، ولي همان اطلاعات را ارائه می‌دهد.

ساختار گل می‌تواند با بکاربرده از نمودار گل نیز بیان شود. بکاربرده از طرح‌های شماتیک می‌تواند جایگزین توصیفات طولانی یا نقشه‌های پیچیده که ابزاری برای درک ساختار گل و سیر تکامل آن هستند، باشند. این نمودارها ممكن است ویژگی‌های مهمی از گل‌ها را نشان دهند، ازجمله موقعیت‌های نسبی اندام‌های مختلف، وجود همجوشی و تقارن و ایضاً جزئیات ساختاری.

رشد و نمو :

یک گل از یک ساقه تغییر شکل یافته یا قسمت معین مریستم راسی رشد می‌کند (قسمت معین به معنای رشد محوری در یک جهت است). این قسمت فشرده، در مورفولوژی گیاهی کلاسیک به نام برگ‌های اصلاح شده تفسیر شده‌اند. با این حال، مطالعات تفصیلی رشد، نشان داده‌اند که پرچم‌ها اغلب کم و بیش شبیه ساقه تغییر شکل یافته (کالوم‌ها) می باشند که در بعضی موارد ولو ممكن است شبیه شاخه باشند. با توجه به تمام تنوع رشد آندروسئوم گیاهان گلدار، ما یک زنجیره بین برگ‌های تغییر شکل یافته (فیلوم‌ها)، ساقه‌های تغییر یافته (کالوم‌ها) و شاخه‌های تغییر یافته (ساقه‌ها) پیدا کرده‌ایم.

انتقال گل

انتقال گل یکی از تغییرات فاز اصلی هست که یک گل در طول چرخه زندگی خود انجام می‌دهد. این انتقال باید در زمانی صورت بگیرد که لقاح و تشکیل دانه مساعد باشد، در این صورت اطمینان از موفقیت تولید مثل حداکثر خواهد بود. برای پاسخگویی به این نیازهای گیاه باید نشانه‌های درون زا و زیست‌محیطی مهم مانند تغییرات در سطح هورمون‌های گیاهی و درجه حرارت فصلی و تغییرات طول روز را تفسیر کرد. بسیاری از گیاهان تعدادي ساله و اغلب گیاهان دو ساله در بهاره سازی گل می‌دهند. تفسیر مولکولی این سیگنال‌ها از طریق انتقال یک سیگنال پیچیده به نام فلوریژن می‌باشد که ژن‌های دخیل آن حاوی کنستان، لوکوز گلدهی C، لوکوز گلدهی T می‌باشند. فلوریژن در برگ‌ها، در زمان مطلوب باروری تولید می‌شود و در غنچه‌ها عمل می‌کند و تغییرات مورفولوژیکی و فیزیولوژیکی گوناگون را به سمت رشد راهنمایی می‌کند.

اولین مرحله از این تحولات، تبدیل ساقه رویشی پری موردیا به گل پری موردیا می‌باشد. این اتفاق به نام تغییرات بیوشیمیایی در تمایز سلولی برگ صورت می‌گیرد. جوانه و بافت‌های بنیادی، داخل بافت اندام‌های تناسلی رشد می‌کنند. رشد بخش مرکزی از نوک ساقه متوقف یا مسطح می‌شود و تورمی در یک طرف آن گسترش می‌یابد و بعد مارپیچی یا اسپیرال را در اطراف خارجی انتهای ساقه ایجاد می‌کند. این برآمدگی داخل کاسبرگ‌ها، گلبرگ‌ها، پرچم‌ها و برچه‌ها گسترش می‌یابد. در بسیاری از گیاهان، زمانی که این پروسه آغاز می‌شود، نمی‌توان آن را معکوس کرد و ساقه گل‌ها بسط پیدا می‌کنند ولو چنانچه شروع اولیه این رویداد به برخی از نشانه‌های زیست‌محیطی وابسته باشد. زمانی که این پروسه آغاز می‌شود ولو چنانچه نشانه‌ها حذف شوند، ساقه به ایجاد گل ادامه می‌دهد.

رشد و نمو اندام

بررسی‌های مولکولی برای شناسایی اندام‌های گل در درک بعضی از گونه‌ها نسبتاً خوب به نظر می‌رسد. در یک مدل ساده، تعامل فعالیت‌های سه ژن در یک روش ترکیبی، هویت رشد و نمو اندام پری موردیا را داخل مریستم گل مشخص می‌کند. این ژن‌ها را، ژن‌های عملکردی A, B و C می‌نامند. در اولین حلقه گل تنها ژن A بیان می‌شود که منجر به تشکیل کاسبرگ می‌شود. در حلقه دوم هر دو ژن A و B بیان می‌شوند که منجر به تشکیل گلبرگ می‌شوند. در حلقه سوم، ژن‌های B و C تشکیل پرچم را باعث می‌شوند و در مرکز گل ژن C به تنهایی باعث رشد برچه‌ها می‌شود. این مدل بر اساس مطالعات انجام شده روی جهش هموتیک در رَشادی گوش‌موشی و گل میمون Antirrhinum majus می‌باشد. به نام مثال، زمانی که عملکرد ژن B از دست می‌رود، گل‌های جهش یافته با کاسبرگ‌ها در حلقه اول به‌طور معمول تولید می‌شوند، ایضاً در حلقه دوم نیز، به جای گلبرگ طبیعی قرار می‌گیرند. در حلقه سوم عدم عملکرد ژن B و وجود عملکرد ژن C حلقه چهارمی ایجاد می‌شود که منجر به تولید برچه‌ها در حلقه سوم نیز می‌شوند. به مدل ABC رشد گل نگاه کنید.

بیشتر ژن‌های اصلی در این مدل متعلق به باکس ژن‌های MADS و فاکتورهای رونویسی می باشند که بیان ژن‌های خاص برای هر عضو گل را تنظیم می‌کنند.

عملکرد گل :

هدف اصلی گل تولید مثل فردی و گونه‌ای هست.
تمام گیاهان گلدار هتروسپوروس می باشند و دو طرز اسپور تولید می‌کنند. میکروسپورها درون بساک توسط میوز تولید می‌شوند، در حالیکه مگاسپورها درون تخمک در تخمدان تولید می‌شوند. در واقع، بساک به‌طور معمول از چهار میکروسپورانژیا و یک تخمک در پوشش مگاسپورانژیوم تشکیل شده‌ هست.
هر دو طرز هاگ‌ها داخل گامتوفیت‌های درون اسپورانژیوم تشکیل می‌شوند. در تمام گیاهان هتروسپوروس، گامتوفیت‌ها نیز در داخل هاگ تشکیل می‌شوند (آندوسپوریک).

در اکثر گونه‌ها، گل‌های فردی هر دو عملکرد برچه‌ها و پرچم‌ها را دارند. گیاه شناسان این گل را به نام نمونه جامع یا دو جنسی و گونه هرمافرودیک توصیف می‌کنند. بعضی از گل‌ها فاقد یک یا تعدادي اندام تناسلی می باشند و ناقص یا تک جنسی نامیده می‌شوند. چنانچه گل‌های تک جنسی روی یک گیاه منحصر به فرد، در قسمت‌های گوناگون دیده شوند، آن‌ها را گونه‌های تک پایه (مونوسئوس) می‌نامند. چنانچه هر کدام از گل‌های تک جنسی در گل‌های جداگانه یافت شوند این گیاه دوپایه (دیوسئوس) نامیده می‌شود.

تخصص گل و گرده افشانی

گیاهان گل دار بنا به عادت با یک فشار انتخابی برای بهبود گرده افشانی خود مواجه می باشند که بنا به عادت از مورفولوژی گل‌ها و رفتار گیاهان ناشی می‌شود. انتقال گرده‌ها در بین گیاهان توسط بعضی "حامل‌ها " انجام می‌گیرد. بعضی از گیاهان از حامل‌های زنده بکاربرده می‌کنند – یعنی باد (anemophily) یا حامل‌ها کمتر معمول، آب (hydrophily). دیگر گل‌ها از حامل‌های زنده حیاتی از جمله حشرات (entomophily)، پرندگان (ornithophily)، خفاش‌ها (chiropterophily) یا دیگر حیوانات بکاربرده می‌کنند. بعضی از گیاهان از حامل‌های چندگانه بکاربرده می‌کنند ولي بسیاری دیگر تخصص یافته تر هستند.

گیاهان کلیستوگاموس بعد از باز شدن یا باز نشدن، خود گرده افشان هستند. بسیاری از گونه‌های بنفشه عطری و بعضی از گونه‌های مریم گلی (سلوی) از این طرز گل‌ها هستند.

گیاهانی که گل‌هایشان از حامل‌های زنده حیاتی برای گرده افشانی بکاربرده می‌کنند بنا به عادت دارای غددی می باشند که شهد نامیده می‌شوند و به نام یک جاذب برای حیوانات به سمت گل‌ها عمل می‌کنند. بعضی از گل‌ها الگوهایی دارند که راهنمای شهد نامیده می‌شوند و به حشرات گرده افشان نشان می‌دهند که کجا دنبال شهد بگردند. گل‌ها از بو و رنگ نیز برای جذب حشرات گرده افشان بکاربرده می‌کنند. بعضی از گل‌ها نیز از شکل خود برای جذب حشرات گرده افشان بکاربرده می‌کنند. به نام مثال، بعضی از گونه‌های ارکیده، گل‌هایی مشابه زنبور ماده در رنگ، شکل و بو تولید می‌کنند. گل‌ها در شکل نیز تخصص یافته می باشند و آرایشی از پرچم‌ها دارند که باعث می‌شوند زمانی که حشرات برای یافتن ماده جاذب روی گل می‌نشینند دانه‌های گرده به بدنشان بچسبند (مثل شهد، گرده یا یک جفت). در ادامه مبحث مواد جاذب گل‌ها در یک گونه، گرده افشان‌ها، گرده‌ها را به کلاله – که به همان روشی که اشاره شد مرتب شده‌اند – همه گل‌هایی که رویشان می‌نشینند، منتقل می‌کنند.

گرده افشانی :

هدف اولیه یک گل تولید مثل هست.
از آنجایی که گل‌ها اندام‌های تولید مثل گیاهان هستند، واسط پیوستن اسپرم موجود در گرده با تخمک موجود در تخمدان می‌باشند. گرده افشانی، حرکت گرده از بساک به کلاله می‌باشد. پیوستن اسپرم به تخمک لقاح گفته می‌شود. به‌طور معمول گرده از یک گیاه به گیاه دیگر حرکت می‌کند، ولي بسیاری از گیاهان می‌توانند خود را بارور کنند. لقاح تخمک دانه‌های نسل بعد را تولید می‌کند. تولید مثل جنسی فرزندان منحصر به فرد ژنتیکی برای انطباق با محیط تولید می‌کند. گل‌ها طرح‌های خاصی دارند که انتقال گرده را از گیاهی به گیاه دیگر در همان گونه را تقویت می‌کند. بسیاری از گیاهان برای گرده افشانی وابسته به عوامل خارجی می‌باشند از جمله: باد، حیوانات و بخصوص حشرات. ولو حیوانات بزرگ مثل پرندگان، خفاش‌ها و صاریغ کوتوله نیز می‌توانند اینکار را انجام دهند. مدت زمانی که در طی آن این فرایند انجام می‌شود (گل به‌طور جامع رشد کرده و آماده عمل می‌باشد) گرده افشانی (انتزیس) نامیده می‌شود. مطالعه گرده افشانی توسط حشرات انتکولوژی نامیده می‌شود.

گرده

انواعی از گرده‌ها که باعث واکنش‌های آلرژیک می‌شوند توسط گیاهان ساده تولید می‌شوند (درختان، چمن‌ها و علف‌های هرز) که گل‌های پر جلوه ندارند. این گیاهان کوچک، سبک و دانه‌های گرده خشک دارند که توسط باد منتقل می‌شوند.

نوع آلرژن‌های موجود در گرده، اصلی‌ترین فاکتور در تعیین گرده عامل تب یونجه می‌باشد. به نام مثال، گرده درخت کاج به مقدار زیاد توسط یک درخت تولید می‌شود که می‌تواند آن را به کاندیدای خوبی برای ایجاد آلرژی تبدیل کند. هر چند؛ این درخت یک علت نسبتاً نادر در ایجاد آلرژی می‌باشد زیرا آلرژن‌های موجود در گرده کاج خاصیت آلرژنیک کمی نشان می‌دهد.

در میان گیاهان آمریکای شمالی، علف‌های هرز پرکارترین تولیدکنندگان گرده آلرژی زا می‌باشند. نوعی ابروسیا عامل اصلی هست ولي درمنه، تاج خروس، lamb’s quarters، خار روسی (تاج خروس) و درخت چنار انگلیسی نیز از منابع مهم دیگر هستند. آشفتگی زیادی در مورد نقش گل‌ها در آلرژی‌ها وجود دارد. به نام مثال گل‌های پر جلوه روئینه زرین (سولیداگو) برای آلرژی تنفسی مورد سرزنش قرار می‌گیرند در حالیکه بی گناه می باشند زیرا گرده‌های خود را در هوا پخش نمی‌کنند. در عوض مواد آلرژن همیشه در گرده شکوفه نوعی ابروسیا وجود دارد (امبروسیا) که می‌تواند چندین کیلومتر در باد منتقل شود.

دانشمندان نمونه‌های گرده نوعی ابروسیا را در ۴۰۰ مایل در دریا و ۲ مایل بالا در هوا جمع‌آوری کرده‌اند. یک نوعی ابروسیا به تنهایی می‌تواند یک میلیون دانه گرده را روزانه تولید کند.

معمولاً شنیده می‌شود که افراد می‌گویند به گل‌های رنگارنگ و معطر مانند گل سرخ حساسیت دارند. در واقع، تنها گل فروش‌ها، باغبان‌ها و کسانی که به مدت طولانی در ارتباط با این گل‌ها باشند، به گرده‌های این گیاهان حساسیت نشان می‌دهند. اکثر مردم تماس کمی با دانه‌های گرده بزرگ، سنگین و مومی گیاهان گل دار دارند زیرا این طرز از گرده‌ها با باد حمل نمی‌شوند ولي توسط حشرات مثل پروانه‌ها و زنبورها حمل می‌شوند.

روش‌های جذب

گیاهان نمی‌توانند از جایی به جای دیگر نقل مکان کنند بنابراین اغلب گل‌ها حیوانات را برای انتقال گرده بین افراد جمعیت‌های پراکنده جذب می‌کنند. گل‌هایی که توسط حشرات گرده افشانی می‌کنند را انتوموفیلوس می‌نامند. معنای واقعی کلمه «حشره دوست» در زبان یونانی هست.
این گل‌ها در تکامل مشترک با حشرات گرده افشان تغییرات زیادی کرده‌اند. گل‌ها بنا به عادت غددی به نام شهد در بخش‌های گوناگون خود دارند که حیواناتی که به دنبال شهد می‌گردند را به سمت خود جذب می‌کنند. پرندگان و زنبورها دید رنگی دارند که آن‌ها را قادر می‌سازد به دنبال گل‌های رنگی بروند.

بعضی از گل‌ها الگویی به نام راهنمای شهد دارند که به گرده افشان‌ها نشان می‌دهد که کجا دنبال شهد بگردند، آن‌ها ممكن است تنها تحت نور ماوراء بنفش قابل دیدن باشند که برای زنبورها و دیگر حشرات قابل مشاهده می‌باشند. گل‌ها می‌توانند با عطر خود نیز گرده افشان‌ها را جذب کنند، بعضی از این عطرها برای ما نیز خوشایند هستند. همه عطر گل‌ها برای انسان‌ها دلربا نیستند، تعدادی از گل‌هایی که توسط حشرات گرده افشانی می‌کنند مثل گوشت فاسد می باشند و بوی حیوان مرده می‌دهند، این گل‌ها را ابلق می‌نامند، از جمله رافلزیا و گل بدبو (گل مردگان) و پاپاو آمریکای شمالی (Asimina triloba). گل‌هایی که به وسیلهٔ شب پروازها مثل خفاش‌ها و بیدها گرده افشانی می‌کنند به احتمال زیاد بر روی عطر دلربا خود تمرکز دارند و گل‌های سفید رنگ هستند.

دیگر گل‌ها از شکل خود برای جذب گرده افشان‌ها بکاربرده می‌کنند. به نام مثال، بعضی از گونه‌های ارکیده، گل‌هایی مشابه زنبور ماده در رنگ، شکل و عطر تولید می‌کنند، زنبور نر از یک گل به گل دیگر برای یافتن زنبور ماده پرواز می‌کند.

مکانیسم گرده افشانی

مکانیسم گرده افشانی به کار گرفته شده توسط یک گیاه بستگی به روش گرده افشانی بکاربرده شده دارد.

بیشتر گل‌ها را می‌توان بین دو دسته گسترده از روش‌های گرده افشانی تقسیم کرد:

انتوموفیلوس: گل‌هایی که از حشرات، خفاش‌ها، پرندگان یا دیگر حیوانات برای انتقال گرده خود از گلی به گل دیگر بکاربرده می‌کنند. این گل‌ها در شکل نیز تخصص یافته می باشند و آرایشی از پرچم‌ها دارند که باعث می‌شوند زمانی که حشرات برای یافتن ماده جاذب روی گل می‌نشینند دانه‌های گرده به بدنشان بچسبند (ماده جاذب مثل شهد، گرده یا یک جفت).). در ادامه مبحث مواد جاذب گل‌ها در یک گونه، گرده افشان‌ها، گرده‌ها را به کلاله – که به همان روشی که اشاره شد مرتب شده‌اند – همه گل‌هایی که رویشان می‌نشینند، منتقل می‌کنند. بسیاری از گل‌ها برای اطمینان از گرده افشانی به مجاورت اجزای خود تکیه دارند، در حالی که دیگر گل‌ها از جمله ساراسنیا یا lady-slipper orchids، طرح استادانه‌ای برای اطمینان از گرده افشانی دارند در حالیکه از خود گرده افشانی جلوگیری می‌کنند.

آنموفیلوس: این گل‌ها از باد برای انتقال گرده از یک گل به گل دیگر بکاربرده می‌کنند. مثال‌های این دسته حاوی علف‌ها، درختان توس، نوعی ابروسیا و افرا می‌باشد. آن‌ها نیازی به جذب گرده افشان‌ها ندارند بنابراین گل‌های "پر جلوه " نیز ندارند. در حالی که حیوانات گرده افشان تمایل به گرده‌های دانه بزرگ، چسبناک و غنی از پروتئین دارند (یک "پاداش" برای گرده افشان‌ها)، گرده گل‌های آنموفیلوس بنا به عادت دانه کوچک، بسیار سبک بوده و ارزش غذایی کمی برای حشرات دارند. هرچند هنوز هم ممكن است در زمان قحطی جمع‌آوری شوند. زنبورهای عسل به‌طور فعالانه گرده ذرت انموفیلوس (ذرت) را با اینکه ارزش غذایی کمی برای آن‌ها دارد جمع می‌کنند.

بعضی از گل‌ها خود گرده افشانی دارند دارای گلهایی می باشند که هر گز باز نمی‌شوند یا قبل از باز شدن گل‌ها خود گرده افشانی می‌کنند، این گل‌ها را کلیستوگاموس می‌نامند. بسیاری از گونه‌های بنفشه عطری و بعضی از گونه‌های مریم گلی از این طرز گل‌ها هستند. سجاد

روابط گرده افشان گل‌ها

بسیاری از گل‌ها روابط نزدیکی با یک یا تعدادی از موجودات خاص گرده افشان دارند. به نام مثال، اغلب گل‌ها تنها یک گونه خاص از حشرات را جذب می‌کنند و برای تولید مثل موفق به آن حشره تکیه می‌کنند. این ارتباط نزدیک می‌تواند نمونه‌ای از هم تکاملی باشد که گل و گرده افشان در طول زمانی که نیازهای یکدیگر را رفع می‌کنند، با یکدیگر رشد می‌یابند. این رابطه نزدیک اثرات منفی انقراض را ترکیب می‌کند. انقراض هر کدام از اعضای این رابطه می‌تواند به معنای انقراض قریب به یقین عضوهای دیگر باشد. بعضی از گونه‌ها به دلیل کاهش جمعیت گرده افشان‌ها در معرض خطر هستند.

لقاح و پراکندگی :

بعضی از گل‌ها، با داشتن هر دو پرچم و مادگی قادر به خود لقاحی می باشند که باعث افزایش شانس تولید دانه هست ولي تنوع ژنتیکی را محدود می‌کند. حداکثر موارد خودلقاحی در گل‌هایی که همیشه خود را بارور می‌کنند اتفاق می‌افتد، مانند گل قاصدک. در مقابل، بسیاری از گونه‌های گیاهان راه‌هایی برای جلوگیری از خود لقاحی دارند. گل‌های تک جنسی نر و ماده در یک زمان در همان بوته ظاهر نشده یا بالغ نمی‌شوند و گرده‌ای که از همان گیاه بدست می‌آید قادر به بارور کردن تخمک‌های آن نیست. گل‌های طرز دیگر که موانع شیمیایی بر سر راه گرده‌های خود دارند خود استریل یا خود ناسازگار گفته می‌شوند.

سیر تکاملی :

در حالی که گیاهان روی زمین حدود ۴۲۵ میلیون سال هست که وجود دارند، نمونه‌های اولیه آن‌ها به وسیلهٔ یک تطابق ساده با همتایان آبزی خود تکثیر یافته‌اند: هاگ‌ها. گیاهان و - بعضی از حیوانات –می‌توانند کلون‌های ژنتیکی را به راحتی در دریا پراکنده کنند تا به مناطق دورتری رفته و در جای دیگر رشد کنند. این روشی هست که گیاهان اولیه تولید مثل می‌کردند. ولي گیاهان روش‌های تکامل یافته‌ای برای محافظت از نسخه‌های خود در مساوي خشک شدن و دیگر موارد سوءاستفاده یافتند که اغلب بر روی زمین بودند تا دریا، در واقع حفاظت از دانه، که هنوز به گل تکامل نیافته‌ هست.
گیاهان دانه دار اولیه حاوی چهل سکه و مخروطیان بودند. اولین فسیل از یک گیاه گلدار Archaefructus liaoningensis نام دارد و مربوط به ۱۲۵ میلیون سال پیش است.

چند دسته از بازدانگان منقرض شده، بخصوص دانه‌های سرخس، به نام نیاکان گیاهان گلدار معرفی شده‌اند ولي هیچگونه مدرک فسیلی برای نشان دادن دقیق تکامل گل‌ها وجود ندارد. ظاهراً، تظاهر ناگهانی گل‌های پیشرفته در فسیل‌های یافت شده نوعی مشکل در تئوری تکامل ایجاد کرده که توسط چارلز داروین " رمز و راز نفرت انگیز " نامیده شده‌ هست.
فسیل‌های تازه یافت شده از گیاهان گلدار مثل Archaefructus، در کنار کشف فسیل‌های بازدانگان، مراحلی را برای کشف پیشرفت گیاهان گلدار پیشنهاد می‌کند.

آنالیزهای اخیر دی‌ان‌ای (سیستم‌های مولکولی) نشان می‌دهد کهآمبورلا یافت شده در Pacific island of New Caledonia، یک دسته خواهر برای گیاهان گلدار باقی مانده‌است و مطالعات مورفولوژیکی ویژگی‌هایی که ممکن بود گیاهان گلدار اولیه داشته باشند را پیشنهاد می‌دهد.

فرض کلی در مورد عملکرد گل‌ها از آغاز، حاوی نقش حیوانات در روند تولید مثل آن‌ها می‌باشد. گل‌ها بدون داشتن رنگ‌های روشن و شکل‌های دلربا می‌توانند گرده‌های خود را پخش کنند که این نشانه توانایی و بکاربرده از منابع گیاهان هست مگر اینکه مزایای دیگری را ارائه دهند. یکی از دلایل ارائه شده برای ظهور ناگهانی گل‌ها اینست که آن‌ها در یک محیط جداگانه مثل یک جزیره یا رشته‌ای از جزیره‌ها تکامل یافته‌اند، جایی که در آن گیاهان قادر به ایجاد یک رابطه تخصصی قوی با حیوانات خاصی بودند (به نام مثال زنبور)، روشی که بسیاری از گونه‌های جزیره‌ای امروزه تکامل می‌یابند. این رابطه همزیستی با یک زنبور فرضی گرده‌ها را از یک گیاه به گیاه دیگر حمل می‌کند، مثل روشی که زنبورهای انجیری امروزه انجام می‌دهند و در نهایت باعث رشد و نمو گیاه و خودشان می‌شوند. ژنتیک جزیره‌ای اعتقاد به یک منبع مشترک زایشی دارد، بخصوص زمانی که قصد اساس سازگاری باشد، به نظر می‌رسد به فرم‌های انتقالی فرعی نیاز بوده‌ هست.
توجه داشته باشید که مثال زنبور اتفاقی نیست، زنبور عسل، که ظاهراً برای رابطه همزیستی گیاهی تکامل یافته‌است از زنبورها مشتق شده‌است.

همچنین، اغلب میوه‌ها که از تولید مثل گیاهی به وجود می‌آیند در واقع بزرگ شده قسمت‌هایی از گل هستند. این میوه یک ابزار هست که پراکندگی دانه در آن، بستگی به حیواناتی که از آن تغذیه می‌کنند دارد.

در حالی که اغلب این روابط همزیستی باقی‌مانده در رقابت برای زنده ماندن با موجودات اصلی سرزمین بسیار شکننده هستند، گل‌ها یک ابزار غیرمنتظره مؤثر در تولید مثل را اثبات کرده‌اند، گسترش (منشأ واقعی خود) برای تبدیل شدن به شکل غالب زندگی گیاهی زمین.

در حالی که به سختی می‌توان اثبات کرد گل‌ها در ۱۳۰ میلیون سال پیش وجود داشتند، شواهد ضمنی بر وجود آن‌ها تا ۲۵۰ میلیون سال پیش وجود دارد. اله نان، ماده شیمیایی که گیاهان برای دفاع از گل‌های خود بکاربرده می‌کنند در فسیل‌های گیاهان قدیمی مثل gigantopterids کشف شده‌اند که در همان زمان تکامل می‌یافتند و بسیاری از ویژگی‌های پیشرفته را دارند، گیاهان گل داری که خود به نام گیاهان گلدار شناخته نی شوند، زیرا تنها ساقه و خارهای کوچکشان جزئیات خود را حفظ کرده‌اند، یکی از اولین نمونه‌های سنگ شدگی هستند.

شباهت در ساختار برگ و ساقه می‌تواند بسیار مهم باشد زیرا گل‌ها از نظر ژنتیکی تنها تشکیل شده از ساقه و برگ طبیعی هستند، ترکیبی از ژن‌ها به‌طور معمول مسئول تشکیل شاخه‌های جدید می‌باشند. اغلب گل‌های ابتدایی گمان می‌رود تعداد متغیری از قطعات گل جدا از هم (اما در ارتباط با هم) داشته‌اند. گل‌ها برای تک جنسی شدن (در گیاهان به معنای اینست که بخش‌های نر و ماده در یک گل باشند) و توسط تخمدان مسلط شدن (بخش ماده) به رشد در یک الگوی پیچشی گرایش دارند. در گل‌های با رشد پیشرفته تر، بعضی از بخش‌های تغییر یافته تکامل یافته با تعداد و طراحی بسیار مشخص تر و جنس‌های خاص در هر گل یا گیاه یا حداقل «تخمدان تحتانی» با یکدیگر ترکیب شده‌اند.

تکامل گل‌ها تا به امروز ادامه داشته، گل‌های امروزی تأثیر عمیقی بر روی انسان‌ها گذاشته‌اند. بسیاری از آن‌ها نمی‌توانند در طبیعت گرده افشانی کنند. امروزه، گل‌های اهلی یه نام علف هرز نامیده می‌شوند و تنها زمانی که زمین دچار اختلال باشد جوانه می‌زنند. بعضی از آن‌ها با محصولات انسانی رشد می‌کنند و زیباترین آن‌ها چیده نمی‌شود زیرا زیبایی آن‌ها وابسته به محبت مخصوص انسانی است.

نمادشناسی :

بسیاری از گل‌ها معانی سمبلیک مهمی در فرهنگ غربی دارند. عمل نسبت دادن معانی به گل‌ها، زبان گل‌ها نامیده می‌شود. بعضی از مثال‌های رایج شامل:

  • گل رز قرمز نماد عشق، زیبایی و شور

گل «زرد» نماد عشق در نگاه اول، زیبایی، شور، دلتنگی و دوری هست و به مناسبت ورود مسافر از راه دور هدیه می‌شود.

  • خشخاش نماد تسلی در زمان مرگ. در انگلستان، نیوزیلند، استرالیا و کانادا، خشخاش قرمز به مناسبت گرامی داشت سربازانی که در جنگ کشته شده‌اند بکاربرده می‌شود.
  • زنبق / سوسن در مراسم تدفین به نام نماد «رستاخیز/زندگی» بکاربرده می‌شوند. این گل‌ها شبیه به ستاره‌ها (خورشید) بوده و گلبرگ‌هایشان درخشنده است.
  • بابونه نماد بی گناهی

در هنر، گل‌ها به نام نماد جنسی زنان نیز هستند، همان‌طور که در کارهای هنرمندانی از جمله جورجیا اوکیف، ایموگن کانینگهام، Veronica Ruiz de Velasco و جودی شیکاگو و هنر کلاسیک غربی و آسیایی دیده می‌شوند. بسیاری از فرهنگ‌ها در سراسر دنیا تمایل قابل توجی به اشتراک گل‌ها با زنانگی دارند.

انواع مختلفی از گل‌های ظریف و زیبا الهام بخش آثار شاعران متعددی شده‌است، به ویژه در دوران رمانتیک قرن ۱۸ و ۱۹. از جمله آثار مشهور، من سرگردان تنها نوشته ویلیام وردزورث و آه! گل - خورشید نوشته ویلیام بلیک می‌باشند.

به دلیل تنوع و ظاهر رنگین، مدت طولانی هست که گل‌ها به یک موضوع مورد علاقه برای هنرمندان تجسمی تبدیل شده‌اند. برخی از نقاشی‌های مشهور از هنرمندان شناخته شده از گل‌ها می‌باشد، مثل سری گل‌های آفتابگردان اثر ون گوک یا نیلوفرهای آبی اثر مونت. خشک کردن، یخ خشک و فشرده‌سازی به منظور دائمی‌کردن گل‌ها، قطعات سه بعدی از هنر گل‌آرایی می‌باشد.

نمادشناسی گل‌ها با تفاسیر ممکن از جمله " پتانسیل شکوفایی "، همچنان در حال بحث می‌باشد. در روم، الهه گل‌ها، باغ‌ها و فصل بهار، فلورا هست.
در یونان، الهه بهار، گل‌ها و طبیعت چلوریس می‌باشد.

در اساطیر هندو، گل یک وضعیت قابل توجهی دارد. ویشنو، یکی از سه خدای بزرگ هندوها اغلب ایستاده در کنار گل‌های نیلوفر آبی مجسم شده‌ هست.
به غیر از ارتباط با ویشنو، سنت هندو به نیلوفر آبی اهمیت معنوی می‌دهد. به نام مثال، تعداد داستان‌های خلق شده از هندو.

نمادشناسی بر اساس تعداد گل :

معنی تعداد شاخه گل‌ها به صورت کلی در یک دسته: [نیازمند منبع]

  • ۱ شاخه گل نشانه توجه یک فرد به طرف مقابل
  • ۳ شاخه گل نشانه احترام به طرف مقابل
  • ۵ شاخه گل نشانه علاقه و محبت به طرف مقابل
  • ۷ شاخه گل نشانه عشق

کاربردها :

در عصر مدرن، مردم به دنبال راه‌های پرورش، خرید، پوشش یا بودن در کنار گل‌ها و گیاهان گل دار می باشند چراکه آن‌ها ظاهر زیبا و بوی مطلوبی دارند. در سراسر جهان، مردم برای طیف گسترده‌ای از اتفاقات و عملکردها از گل‌ها بکاربرده می‌کنند، در مجموع، در برگیرنده زندگی‌های فردی هستند:

  • در تولد نوزاد یا غسل تعمید
  • برای گل سینه در مهمانی‌های اجتماعی یا برای تعطیلات
  • به نام نشانه‌ای از عشق و اعتماد به نفس
  • به نام گل‌های عروسی در جشن عروسی و برای تزئین اتاق
  • برای جلوه بخشی به تزئین داخل خانه
  • به نام هدیه برای یادگاری در مهمانی‌های خداحافظی، مهمانی خوش آمد گویی و هدیه به نام «به تو فکر می‌کنم».
  • برای مراسم تشییع جنازه و بیان همدردی با عزادار
  • برای پرستش الهه‌ها. پیروان فرهنگ هندو بنا به عادت گل‌ها را به نام هدیه به معبد می‌آورند.

مردم ایضاً گل‌ها را در اطراف خانه خود پرورش می‌دهند، تمام بخش از فضای زندگی خود را به باغ گل اختصاص می‌دهند، گل‌های وحشی را انتخاب می‌کنند یا گل‌ها را از گل فروشان می‌خرند.

گل‌ها غذای کمتری از دیگر بخش‌های گیاهان تولید می‌کنند (بذر، میوه، ریشه، ساقه و برگ) ولي چندین ادویه و ترشی جات مهم از تولیدات آن‌ها هست.
سبزیجات گل حاوی کلم بروکلی، گل کلم و کنگر فرنگی می‌باشند. ادویه خیلی گران، زعفران، حاوی پرچم‌های خشک شده از زعفران هست.
دیگر گل ادویه‌ای میخک و کبر هستند. گل‌های هاپ به نام طعم دهنده آبجو بکاربرده می‌شوند. گل‌های همیشه بهار به نام غذای جوجه‌ها بکاربرده می‌شوند تا زرده تخم‌هایشان زرد طلایی شود که برای مشتریان مطلوب تر هستند. خشک شده گل‌های همیشه بهار زمینی به نام ادویه و عامل رنگ دهنده در آشپزی گرجستانی نیز بکاربرده می‌شوند. گل‌های قاصدک و الدر اغلب در ساخت شراب بکاربرده می‌شوند. گرده زنبور عسل، گرده جمع‌آوری شده از زنبورها یک ماده غذایی سالم توسط برخی از افراد در نظر گرفته می‌شود. عسل، حاوی شهد فرآوری شده گل‌ها به وسیلهٔ زنبور عسل هست و اغلب از روی طرز گل‌ها نامگذاری می‌شود، به نام مثال، عسل شکوفه پرتقال، عسل شبدر و عسل توپلو.

صدها تن از گل‌های تازه، خوراکی می باشند ولي تعداد کمی به نام مواد غذایی به بازار عرضه می‌شوند. آن‌ها اغلب به نام رنگ دهنده و طعم دهنده سالادها بکاربرده می‌شوند. گل‌های کدو تنبل در پودرهای سوخاری آغشته شده و تفت داده می‌شوند. گل‌های خوراکی ازجمله گل لادن، گل داوودی، گل میخک، لوئی، پیچ امین الدوله، کاسنی، گل گندم، گل اختر و آفتاب‌گردان هستند. بعضی از گل‌های خوراکی گاهی اوقات در آب نبات بکاربرده می‌شوند مثل گل آفتابگردان، رز و بنفشه (همچنین بنفشه سه رنگ).

گل‌ها ایضاً می‌توانند در چای‌های گیاهی بکاربرده شوند. گل‌های خشک مثل داوودی، رز، یاس و بابونه به‌دلیل عطر خوش و خواص درمانی خود به چای‌ها اضافه می‌شوند. گاهی اوقات، برای خوش‌عطرکردن به برگ‌های چای اضافه می‌شوند.

گل‌ها از ۵۰۰۰۰ سال پیش در مراسم تشییع جنازه بکاربرده می‌شدند. اغلب فرهنگ‌ها رابطه‌ای بین گل‌ها و زندگی و درگذشت ترسیم می‌کنند زیرا رویش فصلی گل‌ها نمادی از تولد دوباره هست که ممكن است توضیحی بر این باشد که چرا بسیاری از مردم بر روی قبرها گل قرار می‌دهند. در یونان باستان یک تاج گل بر روی سر درگذشته گذاشته و مقبره را با تاج‌های گل و گلبرگ‌های اهدایی پر می‌کردند. زنان ثروتمند و قدرتمند در مصر باستان گردنبند و پوشش سری از گل را به‌عنوان تضمینی برای زندگی شاد بعد از درگذشت می‌پوشیدند. امروزه نیز مردم مکزیک، گل‌ها را در جشن روز مردگان به همان روش اجداد آزتک خود بکاربرده می‌کنند.

نقاشی هشت گل اثر Qian Xuan، قرن ۱۳، کاخ موزه، پکن

تعریف :

به استناد معنای واژهٔ خانه در لغت‌نامه دهخدا، «خانه جایی هست که در آن آدمی سکنی می‌کند.» در زبان پهلوی این کلمه به صورت خانک یا خانگ به کار می‌رفته و در زبان قدیمی ایرانی به شکل âhana به معنای جا و مكان بوده‌است که از ân و hân گرفته شده‌است.

طبقه‌بندی :

از دیدگاه مصالح ساختمانی

  • خانه لوله‌ای
  • خانه گلی
  • خانه خشتی
  • خانه سیمانی
  • خانه فلزی
  • خانه چادری
  • خانه برفی

از دیدگاه ساختمان‌سازی

  • خانه ویلایی
  • خانه آپارتمانی



فرهنگ لغات کلمات گل خانه فارم پوهنحی :



گل :



(گُ) [ په . ] (اِ.) 1 - عضو تولید مثلی و تکثیر گیاهان که از برگ های تغییر شکل یافته به وجود آمده است . گل ممکن است سلول های هر دو جنس نر و ماده را شامل باشد و یا فقط ممکن است سلول های یک جنس (نر و یا ماده ) را دربرداشته باشد. اکثر گل ها دارای رنگ های مختلف و بوی مطبوع می باشند و زیبایی خاصی دارند و از این جهت به عنوان زینت نگه داری می شوند. 2 - به طور عام هر گیاه علفی گل دار. 3 - غنچه وا شده ، غنچه شکفته . 4 - مطلق گُل سرخ . 5 - اخگر، شعله . 6 - خوب ، دوست داشتنی . 7 - محبوب ، معشوق . 8 - هر چیز زیبا و محبوب . 9 - نوایی است از موسیقی قدیم . 10 - قسمت مرکزی هندوانه که خوش خوراک تر است . 11 - چهرة سرخ و خوش آب و رنگ . 12 - اشکال هندسی شش گوشه و هشت گوشه و ده گوشه و دوازده گوشه و غیره که در خاتم سازی به کار می رود. ؛~ از ~ کسی شکفتن چهرة کسی از شادی درخشیدن . ؛ ~ سرسبد کنایه از: نمونة اعلاء، نمونة بهترین . ؛~کاشتن کنایه از: هنرنمایی کردن ، کار نظرگیری انجام دادن .
باقالی (گُ) (ص .) دارای خال ها یا لکه های رنگی در یک زمینة مشخص .
( ~ .) [ انگ . ] (اِ.) 1 - دروازه ، در بازی هایی مانند فوتبال ، جایی که باید توپ داخل آن شود تا امتیاز به دست بیاید. 2 - امتیازی که پس از عبور توپ از دروازه یا سبد یک تیم به تیم مقابل تعلق گیرد.
(گِ) [ په . ] (اِ.) خاک آمیخته با آب . ؛ در جایی را ~گرفتن کنایه از: جایی را یک باره تعطیل کردن .

خانه :


آن جایی که در آن آدمی سکنی می کند. (ناظم الاطباء). سرا. منزل . مستَقَرّ: برگزیدم بخانه تنهایی از همه کس درم ببستم چست .
شهید بلخی .
رودکی .
ابوشکور بلخی .
(نِ) [ په . ] (اِ.) 1 - اتاق . 2 - سرای ، دار. ؛~ بخت رفتن کنایه از: شوهر کردن .

فارم :




پوهنحی :



منابع :



  • گل خانه فارم پوهنحی - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
  • گل خانه فارم پوهنحی - فرهنگ لغت دهخدا بر گرفته از وبسایت جس جو
  • گل خانه فارم پوهنحی - فرهنگ لغت معین بر گرفته از وبسایت جس جو

لینک دانلود مقاله گل خانه فارم پوهنحی زراعت هرات