مقاله حسین المصباح وسفینه النجات در روز چهارشنبه 25 دی ماه سال 1398 ساعت 17:37:00 توسط تیم تولید محتوا - سایت عکس و مقاله نوشته شده است.

فهرست

ان الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه

این حدیثی است از رسول خدا(صلی الله علیه و آله) که در سمت راست عرش الهى نوشته شده است: ان الحسین مصباح الهدى و سفینه النجاه؛ به درستى که حسین(علیه السلام) مصباح هدایت و کشتى نجات است»(سفینة البحار، ج ۱، ص ۲۵۷ و بحارالانوار، ج ۳۶، ص ۲۰۵).

۱. مصباح الهدی و سفینه النجاه از القاب سید الشهداء است نه کس دیگری و نسبت دادن این لقب به فرد دیگری نادرست و بر خلاف واقع است .

۲. در حدیث معروفی از رسول خدا ص چنین امده است : « ان الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه »

البته این حدیث به شکلی که در حال حاضر معروف است، در منابع روایی دیده نمی شود اما به شکل مشابه آن وجود دارد. مرحوم شیخ صدوق در کتاب عیون اخبار الرضا، این حدیث را نقل می کند، مضمون تقریبا همین است اما کاملا مانند این نیست.

در منابع روایی آمده است: إِنَّهُ لَمَکْتُوبٌ عَلَى یَمِینِ عَرْشِ اللَّهِ مِصْبَاحٌ هَادٍ وَ سَفِینَةُ نَجَاة؛ در طرف راست عرش نوشته شده است: حسین چراغ هدایت و کشتى نجات است.

. طبرسى، امین الاسلام فضل بن حسن، إعلام الورى، ص۴۰۰، اسلامیه ، تهران ، چاپ سوم ، ۱۳۹۰ هـ ق .

چرا جمله "ان الحسین مصباح الهدی و سفینه النجاه"؛ در مورد امام حسین (ع) آمده

در منابع روایی آمده است: "إِنَّهُ لَمَکْتُوبٌ عَلَى یَمِینِ عَرْشِ اللَّهِ مِصْبَاحٌ هَادٍ وَ سَفِینَةُ نَجَاة"؛ در طرف راست عرش نوشته شده است: حسین چراغ هدایت و کشتى نجات است.

ائمه (ع) اگرچه نور واحد هستند و همگی چراغ هدایت به حساب می آیند، اما شرایط زمانه باعث می­گردید تا جنبه­ای از شخصیت آنان تجلی پیدا کند و به فعلیت برسد و در نتیجه مظهر یک اسم از اسمای الاهی گردند.

اما چرا لقب چراغ هدایت و کشتی نجات تنها برای امام حسین (ع) استفاده شده است؟ در این باره باید گفت: موقعیت و شرایط امام حسین (ع) یک شرایط ویژه بود. در آن شرایطی که بنی امیه توانسته بود با تبلیغات مسموم چهره اسلام را واژگون و مسخ نماید، امام توانست هم اسلام را از نابودی نجات بخشد و هم تمام ابعاد اسلام واقعی را در عمل برای جهانیان ترسیم نماید و به نمایش بگذارد و در واقع راه نجات و هدایت را برای انسان ها تجسم نماید. به جهت همین جامعیت، واقعه عاشورا و امام حسین (ع) چراغ راهی شد که حقیقت جویان در پرتو آن می توانند خود را از گمراهی و ظلمات و تاریکی های جهل و نادانی نجات بخشند و از گرداب حوادث به سلامت به ساحل نجات بار یابند.

در منابع روایی آمده است: "إِنَّهُ لَمَکْتُوبٌ عَلَى یَمِینِ عَرْشِ اللَّهِ مِصْبَاحٌ هَادٍ وَ سَفِینَةُ نَجَاة"؛ در طرف راست عرش نوشته شده است: حسین چراغ هدایت و کشتى نجات است.

بر این اساس، جا دارد که پرسیده شود؛ چرا از بین ائمه هدی تنها امام­ حسین (ع) از این لقب برخوردار شدند؟ در پاسخ باید گفت: اگرچه ائمه (ع) نور واحد هستند و همگی چراغ هدایت به حساب می آیند، اما شرایط زمانه باعث می­گردید تا جنبه­ای از شخصیت آنان تجلی پیدا کند و به فعلیت برسد و در نتیجه مظهر یک اسم از اسمای الاهی گردند.

با توجه به دو مثال می توان مطلب گفته شده را توضیح داد.

مثال اول: از بین ائمه (ع) تنها امام پنجم (ع) به شکافنده علم (باقر) ملقب است، با این که همه امامان معصوم از علم لدنی برخوردار بودند و این نیست، مگر این که در زمان و شرایطی که امام پنجم (ع) زندگی می ­ کرد، از سویی نحله­ها و افکار جدیدی، بروز کرده و از سویی دیگر، دولت بنی­امیه به ضعف گراییده بود. در این فضا و بستر فراهم شده، ضروری بود که اصول مکتب تشیع تبیین شود. این جا بود که آن امام همام حوزه درسی را راه ‌ اندازی کرد و ره­آورد چنین حوزه­ای که در زمان امام صادق (ع) به شکوفایی کامل رسید، تبیین دقیق مکتب اهل بیت و تربیت شاگردان زیادی بود که در دورترین مناطق جهان اسلام به تبلیغ مکتب تشیع روی آوردند. نمود این نقش در امام پنجم باعث گردید تا لقب باقر (شکافنده علم) برای آن امام به کار گرفته شود و این نه به معنای آن است که امامان دیگر، عالم نبوده­اند، بلکه تنها گویای نقش ویژه علم امام باقر (ع) در ترسیم خطوط و شاخصه­های مکتب اهل بیت است.

مثال دوم: از بین امامان معصوم تنها امام علی (ع) و امام حسین (ع) از لقب ثارالله (خون خدا یا کسی که ولی دم او خدا است) برخوردارند با این که همه آنان به مرگ طبیعی از دنیا نرفته­اند و شهادت در راه خدا نصیب آنان شده است. دلیل این امر آن است که از بین امامان تنها خون آن دو امام بر زمین ریخته شد و در آن شرایط، این نحوه از شهادت، بیشترین نقش و تأثیر را در حیات بخشی به اسلام داشته است، و این در حالی است که ویژگی یاد شده در امامان دیگر بروز نکرده است. به عبارت دیگر؛ با این که همه امامان جلوه کاملى از صفات و اسمای الاهى بوده­‏اند، شرایط خاص و ویژگی های زمانه، باعث می‌گردید که جنبه­ای از شخصیت آنها تجلی پیدا کند و به فعلیت برسد و آنان مظهر یک اسم از اسمای الاهی گردند و در هر زمان، یک بُعد از ابعاد وجودی آنان ظهور، بروز و جلوه خاصى داشته‏ باشد.
اما چرا لقب چراغ هدایت و کشتی نجات تنها برای امام حسین (ع) استفاده شده است، در جواب باید گفت: موقعیت و شرایط امام حسین (ع) یک شرایط ویژه بود. در آن شرایط بنی امیه توانسته بود با تبلیغات مسموم چهره اسلام را واژگون و مسخ نماید. روشن است که چنین اسلامی نمی توانست هدایت گر انسان ها باشد، اسلامی که اجازه می داد خلیفه آن یک انسان شراب خوار و قمار باز و... باشد، اسلامی که تبعیض نژادی و طبقاتی را می پذیرفت، اسلامی که سردمدارانش در حالت مستی بر نماز جماعت حاضر می شدند.

جلوه های دیدنی از «انّ الحسین مصباح الهدی و سفینة النجاة» در اربعین

حجت الاسلام بهاری با بیان اینکه هر جلوه ای از جلوات امام حسین(ع) خود به تنهایی یک قدرت است، گفت: این پذیرایی دولتی نیست بلکه قیام عمومی برای استقبال از زائران حسینی است، چنان که مردم عراق شرف خود را خدمت به زائران امام حسین(ع) می دانند.

«سیدالشهداء(ع) به دنبال اصلاح گری در جامعه بود ولو اینکه در این اصلاح گری جانش فدا و قربانی شود. مسیر امام حسین(ع) نورِ نَیِری برای همه عالم شد. اینگونه بود که «گاندی» گفت: «اگر هندوستان بخواهد یك كشور پیروز شود، باید از زندگی امام حسین پیروی كند».»

جریان مربوط به عاشورا و حضرت سیدالشهدا(ع)، از سال 61 هجری به این سو یعنی در طول ۱۳۸۰سالی که از آن می گذرد روز به روز یک جلوه ویژه ای پیدا می کند، این امر پروردگار عالم است، همان بیانی که وجود مقدس حضرت زینب(س) در مواجهه با یزید استفاده کرد و فرمود: «فَکِد کَیْدک وَاسْعَ سَعْیک و ناصِبْ جُهْدَک فوالله لا تمحُو ذکرنا و لا تُمیتُ وَحْیَنا» یعنی ای یزید به تو می گویم، هر حقه ای که می خواهی بزن و هرکاری که می توانی انجام بده، اما یقین داشته باش که اگر می خواهی نام ما را در دنیا محو بکنی، نام ما محوشدنی نیست، آنکه محو و نابود می شود تو هستی.

بنابراین خداوند محبت امام حسین(ع) را در قلوب انسان های آزادی خواه عالم نهادینه کرد و هرچه جلوتر می رویم می بینیم که این جلوه پر رونق تر و روشن تر از گذشته بوده و برای آزادی خواهان جهان راهگشاتر می شود. به همین دلیل هر جلوه ای از جلوات امام حسین(ع) خود به تنهایی یک قدرت است، بنابراین جریان زیارت اربعین نیز جلوه ای تمام عیار از صحنه کربلا به شمار می آید.

اجتماع حاضر در پیاده روی نَه اینکه در چند سال اخیر بلکه در گذشته نیز جلوه داشت و هرچه که جلوتر می رویم این رشد بیشتر خود را نمایان می کند، و آن نور امام حسین(ع) روشنگر راه می شود. بنابر این، کسانی که دنبال مسیر هدایت هستند وارد این جریان می شوند و میلیون ها انسان از هر نقطه از این کره خاکی حتی اگر مسلمان هم نباشند در پیاده روی اربعین حضور می یابند.

این حضور گسترده فارغ از ملیت، قومیت، نژاد و مذاهب مختلف نشان از کدام کارکرد عاشورا است که در قالب زیارت اربعین ظهور و بروز یافته است؟

کشش خاصی در این ماجرا وجود دارد. شاید این ابیات بهترین وصف باشد: تا که از جانب معشوق نباشد کششی/کوشش عاشق بیچاره به جایی نرسد

آن کشش وجود مقدس امام حسین(ع) است که غوغا می کند. خداوند این کشش را در وجود افراد قرار داده است و آنها این نور را دیده اند. مدت ها بود که فطرت شان به دنبال آن نور می گشت و اکنون تابش نور را در این زیارت یافته اند، در نتیجه هر ساله شاهد حضور قوی تر مردم از سراسر دنیا در پیاده روی اربعین هستیم.

جستاری در حدیث اِنَّ الْحُسین مِصباحُ الْهُدی وَ سَفینَهُ الْنِّجاة و ارتباطش با اربعین حسینی(ع)

اما در این بین اندک افرادی توانستند از وجه هدایتی امام حسین(ع) بهره ببرند که مصداقش در آن دوران، یاران و اصحاب امام حسین (علیه‌السلام) بودند که توسط مربی الهی و امام عالم طوری رشد داده شدند که تا اعلی علیین رسیدند. بنابراین اینکه پیامبر اکرم(ص) فرمودند «اِنَّ الْحُسین مِصباحُ الْهُدی وَ سَفینَهُ الْنِّجاة» ناظر بر این موضوع است. امام حسین(ع) از ازل همان چراغ هدایتی است که مسیر هدایت به صراط‌ مستقیم را روشن کردند و بر اساس این حدیث هر کس در هر زمان و مکانی توفیق هدایت به سوی صراط مستقیم را یافت، مدیون امام حسین علیه‌السلام و وجه مصباح هدایتی حضرت است. چقدر زیباست که از این وجه به آیه «إهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِیمَ» نگاه شود که در این صورت نماز خودمان را با امام حسین (علیه‌السلام) گره زده‎ایم، به این صورت که شرط هدایت به صراط‌المستقیم، بهره از وجه مصباح الهدایی امام حسین(ع) است.

حال از این منظر خواهیم دانست که تمام اصحاب امام حسین (علیه‌السلام) در واقع ذیل مصباح الهدایی حضرت رشد یافتند و هر کدام از ایشان در این میدان مسابقه به میزان بهره‎ای که از نور اباعبدالله (علیه‌السلام) بردند، هدایت بیشتری بر آنها جاری شد و زودتر در صراط قرار گرفتند و خداوند بیشترین رشد را در آنها جاری کرد که در اوج اصحاب حضرت ابوالفضل(ع) بودند و پس از ایشان افرادی مانند زینب(س)، علی اکبر(ع)، حبیب بن مظاهر و ... شاخص‎ترین افراد در بین سایر اصحاب بودند که می‎توانیم بروز آن را در رفتار و کلام آنها در قبال امام حسین (علیه‌السلام) مشاهده کنیم.

اما طبق حدیث رسول اکرم(ص) وجه دیگری که خداوند برای امام حسین (علیه‌السلام) قرار داده است، وجه کشتی نجاتی حضرت است. در بزرگ‎ترین آزمون و فتنه بشری یعنی ماجرای قیام امام حسین (علیه‌السلام) و ماجرای عاشورا کسانی که سوار بر کشتی نجات امام حسین علیه‌السلام شدند، از طوفان بلایا در امان ماندند که این ماجرا تا آینده و رسیدن به دوران ظهور امام زمان (عجل ‌الله تعالی فرجه) ادامه دارد. در واقع می‎توان گفت مردم همچنان که نیازمند چراغ هدایتی امام حسین علیه‌السلام هستند، در این مسیر باید دستگیری شوند تا با اندک فتنه‎ای از مسیر دور نشوند تا اینکه به ساحل نجات و آن سرزمین آرمانی یعنی سرزمین ظهور برسند.

اما خداوند برای اینکه وجه مصباح هدایتی و کشتی نجاتی حضرت را بیشتر نمایان کند، مقاطعی را در دنیا قرار داد تا نور امام حسین (علیه‌السلام) بیشتر بر عالم جاری شود تا کسانی که به دلیل ارتکاب گناهان و خطاها توسط اغوای شیاطین، حجابهایی مقابل نور هدایت الهی ایجاد کرده‎اند، بتوانند تحت تأثیر نور اباعبدالله(ع) همچنان که حجاب گناهان را می‎زدایند، از نور هدایتی امام(ع) بهره ببرند. در واقع وجه مصباح هدایتی امام حسین (علیه‌السلام) و کشتی نجاتی حضرت همیشه باید در کنار یکدیگر قرار داشته باشند، به این صورت که ابتدا توسط خداوند در کشتی نجات امام حسین (علیه‌السلام) قرار می‎گیرند سپس با چراغ هدایت امام(ع) مسیر هدایت به سوی صراط مستقیم را طی می‌کنند که در حدیث هم به زیبایی در کنار هم قرار داده شده‎اند.

می‎توان گفت ایام ماه محرم مقطع ظهور و بروز نور امام حسین (علیه‌السلام) است که شدت این بروز و ظهور را در ماجرای اربعین مشاهده می‎کنیم. خداوند شدت اثرگذاری نور امام حسین (علیه‌السلام) در دنیا و قلوب مردم را تا حدی زیاد می‎کند که حتی آن فرد مشرک یا کافر را از آن سوی دنیا تحت تأثیر قرار می‌دهد و به کاروان کربلا ملحق می‎کند.

ماجرای پیاده‎روی اربعین از این وجه بیشترین شباهت را به کاروان امام حسین (علیه‌السلام) در ماجرای قیام حضرت در سال 61 هجری دارد. در اصل مصباح الهدا و سفینةالنجات لازم و ملزوم یکدیگر هستند، یعنی کسانی که می‎خواهند همواره از نور امام حسین علیه‌السلام بهره ببرند باید سوار بر کشتی نجات حضرت باشند و آن کسانی که می‎خواهند سوار بر کشتی نجات حضرت شوند، باید از وجه مصباح الهدایی امام(ع) بهره‎مند شوند. نمود و مصداق عینی آن را می‎توان در کاروان امام حسین علیه‌السلام و حتی پیاده‎روی اربعین یافت؛ مثلاً شخصی مانند حرّ بن یزید ریاحی و زهیر بن قین از جمله افرادی بودند که برای قرار گرفتن در کشتی نجات امام حسین علیه‌السلام تحت تأثیر نور حضرت قرار گرفتند و مسیر خود را یافتند. ایشان پاک ‏طینتانی بودند که بیرون از کشتی نجات امام حسین(ع) بودند و هرچه زودتر باید در این کشتی قرار می‎گرفتند تا در معیت امام(ع) به عالی‎ترین درجات رشد برسند.

از سوی دیگر حضرت ابواالفضل(ع) و علی اکبر(ع) که در کشتی نجات امام حسین (علیه‌السلام) قرار داشتند، برای تداوم ماندگاری در این کشتی نیاز بود همواره مورد نورافشانی مربی الهی یعنی امام(ع) قرار گیرند. در واقع در صحنه کربلا هر کدام از اصحاب به نحوی محتاج وجه مصباح هدایتی و کشتی نجاتی امام حسین (علیه‌السلام) بودند تا بتوانند درجات رشد را طی کنند و چقدر زیبا خداوند این دو وجه را در ماجرای کربلا تصویر کرد. حال خداوند متعال پس از هزار و چهارصد سال در این مقطع زمانی ماجرای اربعین را فرصتی برای تصویر وجه مصباح هدایتی و کشتی نجاتی امام حسین (علیه‌السلام) قرار داد، زیرا بسیاری از رفتارهایی که در ماجرای کربلا می‎خوانیم به نوعی در پیاده‎روی اربعین شاهدیم به این صورت که عده‎ای از اهل کتاب، کفار و حتی مشرکین از سراسر دنیا وارد کاروان امام حسین (علیه‌السلام) می‎شوند و همه در یک مسیر و با یک هدف مشترک مسیرشان را طی می‎کنند. خداوند متعال در ماجرای اربعین همچنان که نور هدایت حسینی را بیشتر می‎کند، اثرگذاری حب در قلوب مردم را نیز افزایش می‎دهد، زیرا تنها نور هدایت کفایت نمی‎کند و باید عامل تحرک مضاعفی باشد تا مردم بتوانند این مسیر را با توان بیشتری حرکت کنند که حبّ، بهترین محرک رفتن به سوی صراط است.

بنابراین ما جهت رفتن به صراط ظهور ـ که ماجرای پیاده‎روی اربعین طلیعه آن است ـ محتاج به امام حسین (علیه‌السلام) و نورافشانی و دستگیری حضرت برای قرار گرفتن در کشتی نجات هستیم و در این ایام باید از خداوند متعال عاجزانه درخواست کنیم بیشترین بهره را از دو وجه مصباح هدایتی و کشتی نجاتی امام حسین علیه‌السلام به شیعیان بدهد تا در پرتو آنها بتوانند زمینه‎ساز ظهور امام زمان عجل ‌الله تعالی فرجه باشند. به این دلیل می‎بینیم که امام حسین علیه‌السلام بیشترین نقش را در برپایی امر ظهور امام زمان عجل ‌الله تعالی فرجه داشتند و اصلاً خداوند به خاطر این موضوع بود که اینگونه خاصیتها را برای اباعبدالله(ع) قرار داد، شاهد بر اینکه ضمن حدیثی از امام محمد باقر(ع) در شرح خطبه‎ امام حسین (علیه‌السلام) در روز عاشورا خطاب به اصحاب می‎خوانیم: «فَأَخْرُجُ خَرْجَةً یُوَافِقُ ذَلِكَ خَرْجَةَ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ ع وَ قِیَامَ قَائِمِنَا وَ حَیَاةَ رَسُولِ اللَّهِ ص؛ من با حضرت امیر علیه‎السلام و قیام حضرت قائم و حیات پیامبر خدا(ص) خارج خواهم شد». (الخرائج و الجرائح،ج‏2 ، ص848 ـ مختصر البصائر، ص139).

فرهنگ لغات کلمات حسین المصباح وسفینه النجات

حسین :


این کلمه با حروف عربی: حسين
صاحب جمال . حَسَن .
اشتباه تایپی این کلمه: psdk
(حُ سَ یا س ِ) (ص .) مصغر حسن .

المصباح :


وسفینه :


النجات :

منابع

4752