یوم عاشورا یا روز عاشورا (عربی: عاشورا) دهمین روز محرم, اولین ماه در تقویم اسلامی هست. و روزی هست که حسین ابن علی, نوه حضرت محمد, در جنگ کربلا شهید شد. روز عاشورا برای زیارت و روزه گرفتن در اسلام شیعه مکروه و یک روز توصیه شده ولی غیر واجب در اسلام سنی هست. مفهوم عاشورا از یهودیت نشات‌گرفته هست. [روئیترز]


Yom Ashura or Ashura (Arabic: عاشوراء ‎, romanized: ʻĀshūrā’ [ʕaːʃuːˈraːʔ] ) is the tenth day of Muharram, the first month in the Islamic calendar. It marks the day that Husayn ibn Ali, the grandson of the Islamic prophet Muhammad, was martyred in the Battle of Karbala. Ashura is a major holiday and occasion for pilgrimage and fasting in Shia Islam, as well as a recommended but non-obligatory day of fasting in Sunni Islam. Ashura shares origins with Yom Kippur from Judaism.

عاشورا نشان‌دهنده اوج ماه محرم و مراسم بزرگداشت درگذشت امام حسین و خانواده‌اش و هوادارانش در نبرد کربلا در ۱۰ محرم در سال ۶۱ هجری قمری هست (در ۱۰ اکتبر ۶۸۰ بعد از میلاد). سوگواری برای این حادثه تقریباً فوراً بعد از نبرد روز عاشورا آغاز شد. عزاداری مردمی به مناسبت جنگ کربلا در زمان سلسله عباسی و عباسی به وسیله مورخین نوشته شده بودند و اولین مراسم عزاداری عمومی در ۹۶۳ بعد از میلاد آمده هست . در افغانستان، ایران، لبنان، عراق و پاکستان به یک تعطیلی ملی تبدیل شده‌است و بسیاری از جوامع قومی و مذهبی در آن شرکت کرده‌اند. توضیحات اغلب در مورد متن :چنانکه می دانید منابع استنباط احکام فرد شیعه و اهل سنت متفاوت هست که شاید مهمترین تفاوت آن باشد که شیعیان قول ائمه (ع) را همانند قول پیامبر (ص) حجت می دانند. ولی اهل سنت چنین باوری ندارند. حکم روزه روز عاشورا نیز از مسائل فقهی هست که هر دسته برای تبیین آن به ادله مورد استناد خود تمسک می جویند که درباره این مسئله دلیل عمده روایات هست. با بررسی روایات موجود در منابع اهل سنت، به تعارض آشکار میان این روایات و وجود اضطراب و خدشه در متن بعضی از آنها بر می خوریم؛ در حالیکه بعضی از این روایات بر روزه این روز تاکید می کنند بعضی دیگر خلاف اینرا ثابت می کنند. مثلا در صحیح مسلم، کتاب الصوم، صوم یوم عاشورا به نقل از ابن مسعود آمده هست که: (قبل از نزول حکم روزه ماه رمضان، روز عاشورا را روزه می گرفتند ولی بعد از آن، روزه عاشورا ترک شد.) از طرف دیگر در بعضی از این روایات آمده هست که اهل جاهلیت، عاشورا را روزه می گرفتند و پیامبر نیز به تبع آنها آن روز را روزه گرفت! در بعضی دیگر آمده که پیامبر فضیلت روزه عاشورا را نمی دانست ولی بعد از هجرت به مدینه از یهود یاد گرفت و به آن عمل کرد.


Ashura marks the climax of the Remembrance of Muharram, the annual commemoration of the death of Husayn and his family and supporters at the Battle of Karbala on 10  Muharram in the year 61  AH (in AHt: October 10, 680  CE). Mourning for the incident began almost immediately after the battle. Popular elegies were written by poets to commemorate the Battle of Karbala during the Umayyad and Abbasid era, and the earliest public mourning rituals occurred in 963  CE during the Buyid dynasty. In Afghanistan, Iran, Iraq, Lebanon, Bahrain and Pakistan Ashura has become a national holiday, and many ethnic and religious communities participate in it.

فهرست

تطبیق تاریخی

عاشورای سال ۶۱ هجری قمری برپایه بعضی محاسبات نجومی با توجه به گاه‌شماری هجری قمری هلالی با سه شنبه، ۲۰ مهر سال ۵۹ هجری خورشیدی (۹ اکتبر ۶۸۰ میلادی) مساوی هست.
ولی براساس محاسبات جدولی گاه‌شماری هجری قمری قراردادی این روز با چهارشنبه، ۲۱ مهرماه خورشیدی (۱۰ اکتبر میلادی) همان سال تطبیق داده می‌شود.

پیش‌زمینهٔ تاریخی

نبرد کربلا در دهم محرم ۶۱ هجری قمری نبردی میان سپاه حسین بن علی و سپاه اعزامی از سوی یزید بن معاویه در نزدیکی محلی به نام کربلا (در عراق کنونی) درگرفت. گفته می‌شود دلیل یزید بن معاویه برای جنگ، بیعت نکردن حسین بن علی با او بود؛ از طرفی حسین بن علی نیز حکومت و زمامداری یزید بن معاویه را غیرشرعی و غیرقانونی می‌دانست. در پایان این نبرد حسین بن علی به همراه ۷۲ تن از همراهانش کشته شدند، پس‌از آن شیعیان هرساله در روز دهم محرم به عزادارای برای این کشته‌شدگان می‌پردازند.

نگرش شیعه

شیخ عباس قمی در مفاتیح الجنان می‌گوید: (روز دهم ماه محرم روز شهادت امام حسین است، روز مصیبت و حزن ائمه اطهار و شیعیان آنان هست و شایسته‌است که شیعیان در این روز مشغول کارهای دنیوی نگردند و مشغول گریه و نوحه باشند و زیارت عاشورا بخوانند.)

پیشینه تاریخی سوگواری برای حسین

سابقهٔ سوگواری و برپایی عزاداری برای حسین بن علی به اولین روزهای بعد از عاشورا، در محرم سال ۶۱ هجری می‌رسد. اولین مراسم سوگواری را زینب خواهر حسین در زندان برگزار کرد. ایضاً دختر سه سالهٔ حسین، رقیه، در زندان اغلب برای پدرش گریه می‌کرد تا اینکه دستور دادند سر بریدهٔ پدر را به حضورش ببرند که این عمل باعث درگذشت دختر شد. درگذشت رقیه باعث بلوایی در شام شد که عاقبت یزید مصلحت دید اسرای کربلا را آزاد کرده آن‌ها را به مدینه بفرستد. همچنین از سجاد روایت شده که تا بیست سال بعد از درگذشت پدرش هر وقت می‌خواست اب بنوشد به گریه می‌افتاد. نقل شده‌است که روزی خدمتکاری از او پرسید "ای پسر رسول خدا! آیا وقت آن نرسیده‌است که اندوه‌تان به پایان برسد؟" سجاد پاسخ داد: "وای بر تو! یعقوب پیامبر دوازده پسر داشت و خداوند یکی از آن‌ها را از چشمش پنهان کرد. از گریهٔ زیاد چشمانش کم سو و از غصه سرش سفید شد و پشتش خمیده گشت. (قرآن: ۱۲:۸۴) چنانچه چه پسرش زنده بود، ولی من با چشم خود دیدم که پدر و برادر و عمو و هفده تن از اعضای خانواده‌ام در اطرافم قربانی شدند. چگونه اندوهم به پایان رسد؟" سینه‌زنی سینه‌زنی از مراسم سنتی عزاداری برای حسین بن علی و دیگر امامان شیعه، که همراه نوحه خوانی و با آهنگی خاص بر سر و سینه می‌زنند، گاهی هم سینه خود را لخت‌کرده، بر آن می‌زنند. اساس این سنت، به ویژه در میان عربها رواج داشته‌ هست.
بعدها به صورت موجود درآمده که با انتخاب نوحه‌های سنگین، حرکات دست بر سینه می‌خورد. به فردی هم که‌بر سینه خود زده، عزاداری می‌کند، (سینه زن) می‌گویند. این‌گونه نوحه‌گری، ابتدا به صورت فردی بوده، ولی با مرور زمان به شکل گروهی و دسته‌جات سوگواری درآمده‌ هست.
(دسته گردانی و سینه زنی و نوحه خوانی که در زمان صفویه رایج شده و توسعه پیدا کرده بود، در عصر قاجاریه با توسعه و تجمل اغلب در پایتخت رواج داشت… دسته گردانی در عصر قاجار، به ویژه در زمان ناصر الدین شاه با آداب و تشریفات و تجمل بسیار برگزار می‌شد. دسته‌های روز با نقاره و موزیک جدید و علم و بیرق و کتل، و دسته‌های شب با طبقهای چراغ زنبوری و حجله و مشعل به راه می‌افتاد و در فواصل دسته سینه‌زن‌ها با آهنگ موزون سینه می‌زدند. نوحه‌خوانی و سینه‌زنی حتی در اندرونی شاهان قاجار، بین زنان اندرون نیز متداول بود…)

ادبیات عاشورایی

ادبیات عاشورایی بخش اندکی از قصیدهٔ سیف فرغانی (قرن ششم و متعلق به سرزمین کنونی فرغانه در ازبکستان) در مصیبت حسین و یاران او:
ای قوم، در این عزا بگریید برکشتهٔ کربلا بگریید
در ماتم او خمش مباشید یا نوحه کنید، یا بگریید
اشک از پی چیست؟ تا بریزید چشم از پی چیست؟ تا بگریید
همچنین شعر معروف محتشم کاشانی (سدهٔ ۱۰ قمری) در رثای که این‌گونه آغاز می‌شود:
باز این چه شورش هست که در خلق عالم هست باز این چه نوحه و چه عزا و چه ماتم است؟
باز این چه رستخیز عظیم است؟ کز زمین بی نفخ صور، خاسته تا عرش اعظم است
این صبح تیره باز دمید از کجا کزو کار جهان و خلق جهان جمله در هم است
گویا طلوع می‌کند از مغرب آفتاب کآشوب در تمامی ذرات عالم است
گر خوانمش قیامت دنیا، بعید نیست این رستخیز عام، که نامش محرم است

سوگواری در میان غیر مسلمانان

سوگواری عاشورا مختص شیعیان نیست. در ایران ارامنه نیز دسته‌جات عزاداری دارند. در ترینیداد و توباگو و جامائیکا تمامی گروه‌های قومی و مذهبی در مراسمی که به زبان محلی (هوسِی) خوانده می‌شود شرکت می‌کنند و به سوگواری می‌پردازند.

کشته‌شدگان عاشورا

فهرست کشته‌شدگان

نگرش مذاهب دیگر

اهل سنت

در مورد واقعه عاشورای سال ۶۱ اغلب تاریخ نگاران اهل سنت از جمله محمد بن جریر طبری، بلاذری، عمر بن سعد، ابن قتیبه دینوری، احمد بن داوود دینوری و عزالدین بن اثیر را به تفصیل و بر اساس روایت ابومخنف بیان کرده‌اند. این درحالی هست که شیعیان معتقد می باشند که بعد از واقعه عاشورا، بنی امیه به جعل منابع اسلامی پرداخت و به بهانه کشتن امام سوم شیعیان آن را روز مبارک و عید، روزه، توبه آدم، نجات یونس از شکم ماهی، استقرار سفینه نوح در کوه جودی، روز شکافته شدن دریا برای موسی، خاموش شدن آتش برای ابراهیم و… اعلام نمود.

یهودیت

صحیح بخاری این روز را معادل یوم‌کیپور شمرده‌ هست.
در این روایت ذکر شده‌است که زمانی که محمد به مدینه رسید مشاهده کرد که یهودیان برای یوم کیپور روزه می‌گیرند. او از آنان پرسید دلیل روزه گرفتن چیست. آن‌ها پاسخ دادند که خداوند در این روز قوم موسی را از دست فرعون نجات داد. او گفت ما از شما به موسی نزدیکتریم و دستور داد که پیروانش روزه بگیرند. بر اساس نظر بعضی محققان نیز عاشورا بر روی یوم کیپور بنا نهاده شده‌ هست.
از این رو بعضی اعتقاد دارند که تا زمان کمی قبل از فوت محمد که تغییر در تقویم در آیه نسیء منع شد دو روز عاشورا و یوم کیپور در انتهای تابستان بر روی یکروز قرار داشتند. بعد از نازل شدن آیه نسیء و ممنوع شدن سالهای سیزده‌ماهه دو تقویم عبری و عربی از یکدیگر جدا شدند و عاشورا از یوم کیپور جدا گشت. مراسم یوم کیپور در یهودیت نیازمند انجام قربانی به نام کفاره گناهان هست که در آن خون قربانی در معبد ریخته می‌شد. ایضاً در زبان عبری لغت دهم عاشارا یا عاسارا (عبری: עשרה) و دارای ریشه سامی ع-ش-ر به معنای ده است. حال آنکه بعضی دیگر اعتقاد دارند چون ۱۰ محرم ۶۱ هجری قمری مساوی با ۱۰ حشوان ۴۴۴۱ عبری بوده‌است در حالی که یوم‌کیپور در روز دهم ماه تیشری می‌باشد این دو واقعه به یکدیگر مرتبط نیستند.

تعطیلی

عاشورا در مناطق زیر تعطیل عمومی و رسمی است.
نام‌ منطقه تعداد روز های تعطیل
ایران دو روز
عراق دو روز
هندوستان یک روز
ترکیه یک روز
پاکستان دو روز
لبنان یک روز
بحرین دو روز
افغانستان یک روز
بنگلادش یک روز
الجزایر یک روز
اقلیم کردستان یک روز
مناطق تحت سیطره انصار الله یک روز
جنوب لبنان (تحت سیطره حزب الله) دو روز
هامبورگ یک روز
برمن یک روز
مارنئولی یک روز

تصاویر سوگواری روز عاشورا

ویژگی‌های واژه: عاشورا


نقش دستوری: اسم
آواشناسی: 'ASurA
الگوی تکیه: WWS
شمارگان هجا: ۳
برابر ابجد: ۵۷۸
تلفظ واژه عاشورا : /'āšurā/
معنای واژه عاشورا در حوزه های مختلف
  • روز دهم ماه محرم که حسین‌بن علی در کربلا شهید شد و شیعیان در این روز عزاداری می‌کنند.

منابع

۱٫ عاشورا - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
۲٫ عاشورا - برگرفته از واژه یاب
۳٫ ashura - Wikipedia

دریافت نسخه ورد مقاله عاشورا

کد مطلب4108