مقاله یا حضرت علی اکبر علیه السلام در روز جمعه 27 دی ماه سال 1398 ساعت 00:02:08 توسط تیم تولید محتوا - سایت عکس و مقاله نوشته شده است.

فهرست

حضرت علی اکبر علیه السلام

علی بن حسین بن علی بن ابی‌طالب (سال ۳۳ قمری-سال ۶۱ قمری) مشهور به علی‌اکبر فرزند امام حسین(ع) و از شهدای بنی‌هاشم در روز عاشورا بود. امام حسین(ع) او را شبیه‌ترین مردم به پیامبر اسلام معرفی کرده و فرموده که هر وقت مشتاق دیدن پیامبر(ص) می‌شدیم به او نگاه می‌کردیم.
علی اکبر در روز عاشورا نخستین فردی از بنی‌هاشم بود که به شهادت رسید، پدرش بر بالای جنازه او حاضر شد و قاتلان او را نفرین کرد. علی اکبر در پایین پای پدر دفن است و قبر او داخل ضریح امام حسین قرار دارد.

زندگی‌نامه

علی‌اکبر فرزند امام حسین(ع) و لیلی بنت ابی مرة است. او در زمان خلافت عثمان(خلافت: ۲۳ یا ۲۴-۳۵ق) به دنیا آمد.[۲] تاریخ دقیق تولد علی اکبر مشخص نیست اما در تقویم جمهوری اسلامی ایران ۱۱ شعبان به عنوان روز ولادتش، روز جوان نامگذاری شده است.[۳] برخی محققان سن او را به هنگام شهادت در سال ۶۱ق، ۲۸ سال دانسته‌اند.[۴] بر اساس گفته مذکور، سال تولد او ۳۳ قمری خواهد بود.
کنیه‌اش ابوالحسن است[۵] همچنین او را اکبر نام نهاده‌اند چرا که از بردارش امام سجاد(ع)، امام چهارم شیعیان متمایز شود.[۶] هر چند که شیخ مفید لقبش را اصغر گفته و اکبر را لقب امام سجاد(ع) دانسته است.[۷] برخی از نسب‌شناسان و تاریخ‌دانان، علی‌اکبر را بزرگترین فرزند امام حسین(ع) دانسته‌اند.
کلینی حدیثی از امام رضا(ع) نقل کرده که حکایت از ازدواج علی اکبر و داشتن فرزندی به نام حسن دارد؛ [نیازمند منبع] در مقابل چنانکه گروهی از نسب‌شناسان گفته‌اند از وی فرزندی نمانده[۹] و نسل امام حسین(ع) تنها از طریق امام سجاد(ع) ادامه پیدا کرده است.
علی اکبر در ۱۰ محرم سال ۶۱ قمری در واقعه عاشورا به شهادت رسید و بدنش در پایین پای پدرش به خاک سپرده شد.[۱۱] قبر او در ضریح امام حسین واقع شده، و شش گوشه بودن ضریح را به همین دلیل دانسته‌اند.[۱۲] اما سر او را به همراه سرهای شهدای کربلا به کوفه و شام بردند، درباره فرجام سر علی اکبر به اینکه آیا به بدنش ملحق شده یا در قبرستان باب الصغیر دفن است، اختلاف‌نظر وحود دارد،[۱۳] سید محسن امین گفته است که در سال ۱۳۲۱ق در قبرستان باب الصغیر بارگاهی را دیده که بر ورودی آن بر سنگی نوشته شده که اینجا مدفن سرهای عباس بن علی، علی اکبر و حبیب بن مظاهر است.[۱۴] به گفته وی پس از بازسازی نام برخی دیگر از شهدای کربلا به آن افزوده شده است.[۱۵] این مکان امروزه به نام مقام رؤوس الشهداء(مدفن سرهای شهدای کربلا)شناخته می‌شود.

حضور در واقعه کربلا

علی اکبر در واقعه کربلا همراه پدرش بود. به گفتۀ عقبة بن سمعان، امام حسین(ع)، در نزدیکی منزلگاه ثعلبیه[۱۷] یا قصر بنی مقاتل[۱۸] بر زین اسب خوابش برد. پس از آنکه بیدار شد آیه استرجاع را بر زبان جاری کرد و بر اساس خوابی که دیده بود از کشته شدن خود و همراهانش خبر داد. و با واکنش علی اکبر مواجه شد که «هنگامی که بر حق هستیم از مرگ هراسی نداریم؛ فَإِنَّنَا إِذاً لَا نُبَالِی أَنْ نَمُوتَ مُحِقِّین».
نسب مادر علی اکبر به بنی امیه می‌رسید از این رو در روز عاشورا به علی اکبر پیشنهاد شد که به یزید بن معاویه بپیوندد ولی او این پیشنهاد را رد کرد و گفت: « اِنَّ قَرابَةَ رَسولِ اللهِ اَحَقُّ اَنْ تُرعیٰ (ترجمه: رعایت خویشاوندی رسول خدا به حقیقت نزدیک‌تر است.).[۲۱] بنا به گفته منابع تاریخی عمر بن سعد با دیدن وی در میدان جنگ از او خواست که صحنه جنگ را ترک کند تا در امان باشد. علی اکبر این پیشنهاد را رد کرد و گفت:

اَنا عَلِیُّ بْنُ الحُسَیْنِ بْنِ عَلی نَحْنُ وَ بَیْتِ اللهِ اَولیٰ بِالنَّبِی
تَاللهِ لایَحْکمُ فینا ابْنُ الدَّعِی اَضْرِبُ بِالسَّیْفِ اُحامی عَنْ اَبی
ضَرْبَ غُلامٍ هاشِمیٍّ قُرَشی
من علی فرزند حسین، فرزند علی هستم، به خانه خدا (کعبه) قسم، ما به پیامبر(ص) سزاوارتریم؛
سوگند به خداوند این زنازاده نمی‌تواند بر ما حکم راند، من شمشیر می‌زنم و از پدرم حمایت می‌کنم؛
آن هم شمشیر زدن نوجوانی از تبار هاشم و قریش.

شهادت

علی‌اکبر روز عاشورا اولین نفر از بنی‌هاشم بود که به شهادت رسید.[۲۳] گفته شده اصحاب امام اجازه نمی‌دادند قبل از آنها بنی هاشم به میدان بروند.[نیازمند منبع] علی اکبر پس از اندکی جنگ با سپاهیان ابن سعد نزد پدرش بازگشت و گفت سنگینی اسلحه مرا آزار می‌دهد و تشنگی مرا از پای درآورد،[۲۴] امام حسین فرمود به زودی جدت را ملاقات می‌کنی و آن حضرت شما را سیراب خواهد کرد که بعد از آن هرگز تشنگی نباشد.»
علی‌اکبر به میدان بازگشت، و مُرّةُ بن مُنقذ شمشیری بر فرق او زد سپس دیگران بر او حمله‌ور شدند.[۲۶] علی اکبر در لحظات آخر گفت:‌«ای پدر! سلام بر تو باد، این جدم رسول خداست، او به جامی لبریز مرا سیراب کرد و می‌گوید: به سوی ما شتاب کن».

واکنش امام حسین(ع)

امام حسین(ع) پس از شهادت علی اکبر بر بالای جنازه او آمد،[۲۸] و گروهی که او را کشته بودند را نفرین کرد: « قَتَلَ اللّهُ قَوْماً قَتَلوک[۲۹] و فرمود: « عَلَی الدُّنیا بَعْدَک الْعَفا؛ پس از تو‌ای پسرم! افّ بر این دنیا باد.»؛[۳۰] به گفته برخی منابع امام حسین(ع) مشتی از خون علی را برگرفت و به طرف آسمان پاشید. قطره‌ای از آن روی زمین نریخت.[۳۱] سپس از به جوانان اهل بیت خواست که جنازه علی اکبر را به کنار خیمه‌ها منتقل کنند

در زیارت ناحیه مقدسه مرة بن منقذ عبدی به عنوان قاتل حضرت علی اکبر و دیگر کسانی که در قتل او نقش داشتند، لعن شده‌اند.

ویژگی‌ها

امام حسین(ع) علی اکبر را شبیه‌ترین مردم به رسول خدا(ص) از نظر قیافه ظاهری، اخلاق و سخن گفتن معرفی کرده[۳۵] و از او نقل شده هنگامی که ما مشتاق دیدن پیامبر می‌شدیم، به چهره علی اکبر نگاه می‌کردیم.[۳۶] همچنین گفته شده معاویه بن ابی‌سفیان علی اکبر را شایسته‌ترین فرد برای حکومت می‌دانست چرا که جدش رسول خدا است و شجاعت بنی هاشم، سخاوت بنی امیه و زیبایی ثقیف را هم دارد.[۳۷] در زیارت عاشورا پس از سلام بر امام حسین و قبل از سلام به اصحاب آن حضرت، سلام جداگانه‌ای نیز به علی اکبر داده شده است.
علی اکبر احادیثی از جدش امام علی(ع) و نیز عایشه نقل کرده است.

سوگواری
برخی شیعیان شب ۸ محرم را به علی اکبر اختصاص داده و در این شب سوگواری با محوریت وی برگزار می‌گردد.از جمله دوبیتی‌هایی که در مجالس روضه علی اکبر خوانده می‌شود، عبارت است از:
جوانان بنی‌هاشم بیایید علی را بر در خیمه رسانید
خدا داند حسین طاقت ندارد که علی را بر در خیمه رساند
همچنین در برخی مناطق ایران در روز هشتم محرم تعزیه حضرت علی اکبر(ع) اجرا می‌شود.

حضرت علی اکبر علیه السلام

کنیه‌اش ابوالحسن است[۵] همچنین او را اکبر نام نهاده‌اند چرا که از بردارش امام سجاد(ع)، امام چهارم شیعیان متمایز شود.[۸]

امام حسین علیه‌السلام

حسین بن علی بن ابی‌طالب(ع)، مشهور به اباعبدالله و سیدالشهداء (۴-۶۱ق)، امام سوم شیعیان است، که ده سال امامت را بر عهده داشت و در واقعه عاشورا به شهادت رسید. او فرزند دوم امام علی(ع) و فاطمه زهرا(س) و نوه حضرت محمد(ص) است.

درباره حضرت علی اکبر

اولین مبارز بنی‌هاشم

روز عاشورا تا هنگامی که اصحاب (غیر‌هاشمی) امام حسین (علیه‌السّلام) زنده بودند، عملاً آنها به میدان جنگ رفتند، و یکی پس از دیگری به شهادت رسیدند و جنگ و مبارزه و شهادت بنی‌هاشم، پس از شهادت آنان آغاز شد. بعد از اینکه اصحاب (غیر‌هاشمی) امام حسین (علیه‌السّلام) کشته شدند و کسی نماند جز اهل بیتش که فرزندان علی (علیه‌السّلام)، فرزندان جعفر، فرزندان عقیل، فرزندان امام حسن و فرزندان خود او بودند؛ آنها جمع شدند و با هم خداحافظی کردند و تصمیم به جنگ گرفتند

گفتنی است که ابن اعثم در کتاب الفتوح [۳۹] خوارزمی در مقتل الحسین [۴۰] و ابن شهرآشوب در مناقب آل ابی طالب، [۴۱] عبدالله بن مسلم را به عنوان اولین شهید از بنی‌هاشم ذکر کرده‌اند؛ اما (طبق بررسی‌ها) ابن شهرآشوب از خوارزمی پیروی کرده و خوارزمی نیز مطالب خود را از ابن اعثم گرفته است؛ لذا این نقل در بین منابع قدیم در واقع منحصر به فتوح ابن اعثم می‌شود و فتوح ابن اعثم از نظر اعتبار، در ردیف الاخبار الطوال دینوری و انساب الاشراف بلاذری و تاریخ طبری و الارشاد شیخ مفید قرار ندارد. برای آگاهی بیشتر در این‌باره، به جدول ترتیب شهدای بنی‌هاشم در صفحات آینده مراجعه فرمایید.

هنگامی که از میان جوانان بنی‌هاشم، پیش از همه، حضرت علی اکبر (آماده جنگ شد، او) که از زیبا صورتان و نیک سیرتان روزگار بود، نزد پدر رفت و اجازه نبرد خواست، پدر به او اجازه داد و (با ناامیدی از بازگشت او،) نگاهی مایوسانه به قامتش‌ انداخت، و آنگاه چشمانش را به زیر افکند (ابن اعثم و خوارزمی نوشته‌اند: امام محاسن شریفش را به سوی آسمان گرفت. [۴۲] [۴۳] و گریست. سپس گفت: اللهم اشهد فقد برز الیهم غلام اشبه الناس خلقاً و خلقاً و منطقاً برسولک (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) و کنّا اذا اشتقنا الی نبیک نظرنا الیه؛ [۴۴] [۴۵] (این جملات را با‌ اندکی تفاوت و با اضافاتی، ابوالفرج اصفهانی در مقاتل الطالبیین، [۴۶] ابن اعثم در کتاب الفتوح، [۴۷] و خوارزمی در مقتل الحسین، [۴۸] و با تفاوت بیشتری شیخ صدوق در الامالی، [۴۹] آورده‌اند.) «بارالها، تو شاهد باش، جوانی به جنگ این مردم رفت که در صورت و سیرت و گفتار، شبیه‌ترین مردم به پیامبرت (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) بود، و ما هرگاه مشتاق دیدن پیامبرت میشدیم، به این جوان نگاه می‌کردیم».

رشادت علی اکبر

سپس علی بن الحسین حمله کرد، در حالی که چنین رجز می‌خواند: انا علی بن الحسین بن علی نحن و بیت الله اولی بالنبی والله لایحکم فینا ابن الدّعی اطعنکم بالرمح حتی ینثنی اضربکم بالسیف حتی یلتوی ضرب غلام‌هاشمی علوی «منم علی، فرزند حسین بن علی؛ به خدای کعبه سوگند، ما به (جانشینی) پیامبر اولی هستیم. به خدا سوگند، حرامزاده (ابن زیاد) بر ما حکومت نخواهد کرد. شما را با نیزه آن قدر میزنم تا خم گردد، و با شمشیر چنان ضربت میزنم که شمشیر در هم پیچد؛ ضربت زدن جوانی‌ هاشمی علوی».

علی اکبر همواره می‌جنگید، تا جایی که ناله از کوفیان برخاست؛ زیرا شمار زیادی از آنها را کشت. [۵۰] (در منابع تاریخی و مقتل‌ها، رجز حضرت علی اکبر که در متن، از خوارزمی نقل شد، هم از نظر تعابیر و کلمات، و هم از نظر تعداد مصراع‌ها، متفاوت نقل شده است. طبری فقط سه مصراع اول آن را آورده است، [۵۱] اما شیخ مفید، علاوه بر آنها، دو مصراع دیگر نیز به این صورت نقل کرده است: اضرب بالسیف احامی عن ابی - ضرب غلام‌هاشمی قرشی.

قاتل علی اکبر

کوفیان از کشتن او پروا داشتند (گویا نمی‌خواستند در خون او شریک شوند) تا اینکه مرة بن منقذ بن نعمان عبدی لیثی او را دید و گفت: گناه عرب بر گردن من باشد اگر این جوان از کنار من بگذرد و این کار را تکرار کند و من پدرش را به عزایش ننشانم. علی اکبر بار دیگر به دشمن حمله کرد و با شمشیرش آنها را می‌زد تا آنکه مرة بن مُنقذ عبدی ضربتی بر او زد و او را نقش زمین کرد و آن گروه او را محاصره کرده، پیکر مطهرش را با شمشیر قطعه قطعه کردند. [۷۳] [۷۴] [۷۵] [۷۶] خوارزمی بعد از ضربت مرة بن منقذ چنین اضافه می‌کند. در این هنگام او دست به گردن اسبش گرفت و اسب او را به سوی لشکر دشمن برد و دشمنان، او را با شمشیر قطعه قطعه کردند.

آخرین لحظات عمر

علی اکبر در آخرین لحظات عمر، ندا داد: یا آبتاه علیک منی السلام هذا جدی یقرئک السّلام و یقول لک عجّل القدوم علینا؛ «پدر جان، خداحافظ. این جدم رسول خداست که تو را سلام می‌رساند و می‌گوید: سریع‌تر به ما ملحق شو». آن‌گاه علی فریادی زد و جان داد. حسین آمد و بر بالینش قرار گرفت و صورت به صورت او نهاد، [۷۸] و گفت: قتل الله قوماً قتلوک ما اجراهم علی الله و علی انتهاک حرمة الرسول علی الدنیا بعدک العفا؛ [۷۹] [۸۰] (گزارش شیخ مفید تفاوت‌ اندکی با این نقل دارد و چنین است: قتل الله قوماً قتلوک یا بنی، ما اجراهم علی الرحمن وعلی انتهاک حرمة الرسول وانهملت عیناه بالدموع ثم قال علی الدنیا بعدک العفا. [۸۱] [۸۲] ) «خدا بکشد مردمی را که تو را کشتند. چقدر این مردم بر خدا و هتک حرمت رسول خدا (صلی‌الله‌علیه‌و‌آله‌وسلّم) گستاخ و بی‌باک گشته‌اند. بعد از تو، خاک بر سر دنیا».

شهادت ایشان در زیارت‌نامه

در روایتی که ابوحمزهٔ ثمالی از امام صادق (علیه‌السّلام) دربارهٔ کیفیت زیارت امام حسین (علیه‌السّلام) نقل کرده است، در ادامه آن، کیفیت زیارت حضرت علی اکبر نیز نقل شده است و در آن، به نکاتی تاریخی درباره شهادت آن حضرت اشاره شده است که در منابع تاریخی و مقتل‌ها نیامده است؛ از جمله اینکه امام حسین (علیه‌السّلام) شهادت علی اکبر را به حساب خدا گذاشت و خون او را با دستش به سمت آسمان پاشید که یک قطره هم از آن برنگشت! در قسمتی از آن زیارت، از زبان امام صادق (علیه‌السّلام) چنین آمده است: «...پدر و مادرم فدای تو، ‌ای سربریده و کشته بی‌گناه، پدر و مادرم فدای خون تو، که با آن خون به سوی حبیب خدا پر کشیدی، پدر و مادرم فدای تو، که پیش روی پدرت، روانهٔ جنگ شدی، در حالی که او شهادت تو را به حساب خدا گذاشته و بر تو می‌گریست و دلش بر تو می‌سوخت؛ خون تو را با دستش به اوج آسمان می‌پاشید که قطرهای از آن بر زمین بازنگشت و هنگام وداع تو با پدرت، آه و ناله او لحظه‌ای آرام نمی‌گرفت. جایگاه تو و پدرت همراه نیاکان گذشته و مادرانت نزد خداست، و در بهشت از نعم الهی برخوردارید.

من در درگاه الهی از آن کسی که تو را کشت و سرت را برید، بیزاری می‌جویم.» (بایی انت وامّی من مذبوح ومقتول من غیر جرم وبابی انت وامّی دمک المُرتقی به الی حبیب الله، وبابی انت وامّی من مقدّم بین یدی ابیک یحتسبک و یبکی علیک محرقا علیک قلبه یرفع دمک بکفّه الی اعنان السماء لا ترجع منه ققطرة و لاتسکن علیک من ابیک زفرة ودّعکللفراق، فمکانکماعندالله مع آبائک الماضین و مع امهاتک فی الجنان منعٍمین ابرا الی الله ممّن قتلک و ذبحک

فرهنگ لغات کلمات حضرت علی اکبر

حضرت :

(حَ رَ) [ ع . حضرة ] (اِ.)1 - قرب ، حضور. 2 - آستانه درگاه . 3 - کلمه ای است که برای احترام پیش ازنام قدیسان و بزرگان می آید . ؛~ عباسی الف - به حضرت عباس قسم . ب - به صورت راست و درست .

علی :

(عُ لا) (اِ.) شرف ، رفعت ، بزرگواری .
(عَ یّ) (ص .) شریف ، بزرگوار.

اکبر :

(اَ بَ) (ص تف .) 1 - بزرگتر، 2 - پیرتر. ج . اکابر.

منابع

4714